Τα μυστικά του κινηματογράφου – Γ’ μέρος

Αρχική φωτογραφία: Woody Allen – Νευρικός Εραστής, 1976

Του Αντρέα Καρακούση

Αν η αρχική σου ιδέα πάρει τη μορφή μιας ιστορίας.. τότε είσαι σε καλό δρόμο..

Όπως έχει ειπωθεί και σε άλλο μέρος αυτού της ενότητας που ονομάζεται “Τα μυστικά του Κινηματογράφου”, πάρα πολλοί σκηνοθέτες ασχολούνται προσωπικά με τη συγγραφή σεναρίων για τις ταινίες τους. Συνεργάζονται με συγγραφείς και για πολλούς μήνες ή και χρόνια καμιά φορά επεξεργάζονται μια ιστορία που έχουν στο νου τους.

Ο δρόμος όμως για τη γέννηση ενός σεναρίου δεν είναι ένας. Υπάρχουν πολλοί δρόμοι, για μια τέτοια διαδικασία. Η συγγραφή λοιπόν, ενός σεναρίου μπορεί να ξεκινήσει, ενώ ακόμα ο σκηνοθέτης – που έχει την ιδέα – δεν έχει καθόλου σαφή εικόνα του τι θέλει τελικά να κάνει με αυτή την αρχική ιδέα.

movie7-alfrerd
«Pshyco» (Ψυχώ), 1959. Alfred Hitchcock, Janet Leigh

Μπορεί να μην έχει ούτε καν μια συγκεκριμένη ιστορία στο νου του ο δημιουργός μας, μπορεί όλα να είναι απολύτως συγκεχυμένα μέσα στη σκέψη του. Μπορεί να θέλει να μιλήσει για κάτι, αλλά να μην έχει ακόμα καμιά μορφή αυτό για το οποίο νιώθει πως επιθυμεί να μιλήσει..

Γι’ αυτό και μεγάλοι σκηνοθέτες έχουν κάποια έμπιστη ομάδα συγγραφέων ή άλλων πνευματικών ανθρώπων με τους οποίους συζητούν την πορεία του σεναρίου, εκφράζουν δημιουργικές ιδέες και προτάσεις, διαλέγονται, σκέφτονται, κουράζονται για να ανακαλύψουν τι ακριβώς θέλουν να πουν και πως θα το πουν.

Σα νέος δημιουργός πρέπει να ακολουθήσεις ακριβώς αυτό το δρόμο και να μην πάρεις αποκλειστικά επάνω σου την ευθύνη δημιουργίας ενός κειμένου που έχει τη φιλοδοξία να αποκτήσει διαχρονικό χαρακτήρα.

Αν θες να κάνεις ταινίες, προβληματίσου πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις..

Αρχικά, υπάρχει η σοβαρή περίπτωση, να μην έχει στο νου του ο σκηνοθέτης μια συγκεκριμένη ιστορία. Μπορεί απλώς, να πλάθει με τη φαντασία του πιο πολύ ένα χαρακτήρα ή να έχει ένα σωρό ερωτήματα πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις.

Στο βάθος, ο κάθε δημιουργός, ενδιαφέρεται να μιλήσει για τις ανθρώπινες σχέσεις. Άρα, είναι πολύ πιθανό να ξεκινήσει από αυτό το δρόμο: Από τα ερωτήματά του για τις ανθρώπινες σχέσεις.

Έτσι, γρήγορα, όταν θα αφουγκραστείς αυτή τη βαθύτερη επικοινωνία που υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπινους χαρακτήρες, θα αρχίσεις να σκέφτεσαι και να γράφεις, για τις πράξεις τους.

Εδώ, είναι οι πτυχές της προσωπικότητάς τους που θα πρέπει να ανακαλύψεις και να προβάλλεις και βέβαια θα πρέπει να σκεφτείς σοβαρά ποια είναι τα “θέλω” τους. Έτσι ώστε, να αρχίσεις να πλάθεις την ιστορία με βάση ακριβώς αυτά τα επίμονες επιθυμίες των ηρώων.

Εμπιστεύσου ό,τι ένιωσες..

Ακόμα χειρότερα, η σκέψη του σκηνοθέτη μπορεί να ενεργοποιηθεί ακόμα και όταν έχει προϋπάρξει μια γεύση, ένα ξαφνικό ξύπνημα μετά από το νιώσιμο ενός συναισθήματος. Πρόκειται για μία ατμόσφαιρα, για μία ψυχολογική κατάσταση στην οποία βρίσκεται ξαφνικά ο κινηματογραφικός δημιουργός και την οποία και πάλι θα επιχειρήσει γρήγορα να την πάει μερικά βήματα παραπέρα.

Υπηρετώντας και πάλι το δρόμο που αναφέραμε πριν: Θα πλάσει με μεγάλη φροντίδα τους χαρακτήρες, θα δείξει στο κοινό πως ακριβώς αυτοί σχετίζονται και – το σημαντικότερο – θα πρέπει να εισάγει ένα στοιχείο σύγκρουσης κάποια στιγμή..

Φτάσε στη σύγκρουση..

Οι διαφορετικές ανθρώπινες επιθυμίες φτάνουν για να δημιουργηθεί αυτή η σύγκρουση! Εμπεριέχουν τη σύγκρουση αυτή! Τότε, στη σχέση των ηρώων μας θα κυριαρχήσει μια περίοδος κρίσης. Μια κρίση που θα ξεσπάσει, μια κρίση που θα κάνει τις μάσκες να πέσουν και θα πάει την ταινία και την πλοκή ένα μεγάλο βήμα παραπέρα..

movie3-godf
«The Godfather» («Ο Νονός»), 1972. Francis Ford Coppola και Marlon Brando

Η σύγκρουση των ηρώων δημιουργεί ατμόσφαιρα στο σινεμά..

Η αιτία που γέννησε αυτή μάλιστα την κρίση, θα είναι και το θέμα της ταινίας! Για την κρίση αυτή και για την αιτία της θα μιλάει όλο το έργο. Τώρα πια, ο έμπειρος και ταλαντούχος δημιουργός, ελέγχει το θέμα του. Μπορεί να το τιθασεύσει, να το οδηγήσει όπου θέλει, με βάση τη φαντασία του.

Όμως, σε κάθε περίπτωση, η ίδια η ατμόσφαιρα του έργου θα δημιουργηθεί όχι μέσα σε ένα αφηρημένο και γενικόλογο επίπεδο αλλά όπως περιγράψαμε: Αφού πρώτα έχουν πλαστεί, “σκιτσαριστεί” οι χαρακτήρες, αφού έχει αποφασίσει πως αυτοί σχετίζονται και αφού οι προσωπικές τους σχέσεις έχουν – αναπόφευκτα – γεννήσει τη σύγκρουση, αναγκαίο και αναζωογονητικό κομμάτι της Ζωής και της βαθιάς της βιολογικής ανάγκης να ανανεώνεται πάντοτε και κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες..

Όλα αυτά είναι που δημιουργούν την ατμόσφαιρα του έργου: Τον αέρα δηλαδή που αναπνέουν οι ήρωες και οι θεατές της ταινίας..

Διερεύνησε όλες τις πτυχές του ντεκουπάζ..

Από εκεί και πέρα, μένει να γίνει το γύρισμα. Ένα γύρισμα που θα βασιστεί φυσικά πάνω σε ένα δεδομένο ντεκουπάζ. Έχουμε ξαναμιλήσει για το ντεκουπάζ. Αυτό πρέπει να έχει λεπτομερειακά καταγραφεί πριν το γύρισμα. Όμως, ας μην υπάρξει η αυταπάτη ότι υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος για να γυρίσεις μια σκηνή.. – Υπάρχουν πολλοί και το έχουμε ξαναπεί. Απόλυτοι κανόνες δεν υπάρχουν.

movie10
“Αντιγόνη”, 1961. Ο διευθυντής φωτογραφίας Ντίνος Κατσουρίδης και ο σκηνοθέτης Γιώργος Τζαβέλλας

Αλλά, καλό θα ήταν να έχεις πάντα τα κοντινά πλάνα όταν κινηματογραφείς ας πούμε δύο ανθρώπους που μιλούν. Όμως, στο ντεκουπάζ δεν παίζει ρόλο μόνο το είδος των πλάνων που σκέφτεσαι να τραβήξεις. Υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που κρίνουν την ποιότητα του ντεκουπάζ και χαρακτηρίζουν το ύφος του.

Και θα πρέπει να σκεφτείς όλους αυτούς τους παράγοντες πριν γυρίσεις τη σκηνή και μάλιστα να έχεις τη βασική σκηνοθετική ικανότητα να βλέπεις ενοραματικά κάθε επιλογή που αργότερα θα υλοποιήσεις.

Θα πειραματιστείς πάντως με διαφορετικούς φακούς, θα ακολουθήσεις διαφορετικούς ρυθμούς ροής πλάνων, θα επιλέξεις διάφορα μεγέθη κάδρου, θα δεις σε ποιο ύψος θα είναι η κάμερα σε σχέση με το ύψος που βρίσκεται ο ηθοποιός (π.χ. πάνω από το ύψος του ώμου) και θα δοκιμάσεις πολλές γωνίες λήψης..

Δράση – Αντίδραση..

Αλλά μπορείς να κάνεις και κάτι που αφορά την υποκριτική και είναι ένα στοιχείο που μπορεί να βοηθήσει τον ηθοποιό να προχωρήσει σε μια πολύ ζωντανή και ενεργητική ερμηνεία: Την ώρα που ένας ηθοποιός κάνει ένα πλάνο, μπορεί ο άλλος ηθοποιός (ή ο σκηνοθέτης ή κάποιος άλλος) να λέει τις ατάκες του, ώστε ο πρώτος ηθοποιός να μην πει ξερά τις ατάκες του αλλά να περιέχει η ερμηνεία του τις αναγκαίες αντιδράσεις.

movie5-titanic
«Τιτανικός» 1997. Ο σκηνοθέτης James Cameron με τους πρωταγωνιστές Kate Winslet και Leonardo Di Caprio

Ντεκουπάζ.. εν κινήσει..

Υπάρχει όμως και ένας άλλος τρόπος για να ντεκουπάρεις μια σκηνή. Πρόκειται για έναν τρόπο που δεν καταγράφει εκ των προτέρων τα πλάνα σε ένα χαρτί. Σε αυτή τη μέθοδο, οι ηθοποιοί βρίσκονται στο χώρο όπου θα διαδραματιστεί η κινηματογραφική σκηνή. Τότε, ο σκηνοθέτης θα δώσει στον καθένα κάποιες οδηγίες που θα σχετίζονται με την κίνηση.

Θα ζητήσει σε ένα ηθοποιό να μείνει εκεί που είναι ή να μετακινηθεί και ταυτόχρονα με αυτό ο ηθοποιός θα λέει τις ατάκες του χαμηλόφωνα. Την ίδια στιγμή, σκηνοθέτης και διευθυντής φωτογραφίας, θα συζητούν ώστε να διαλέξουν τις καλύτερες γωνίες λήψης και να ξεκινήσει το γύρισμα. Από τις διάφορες γωνίες, ο Διευθυντής φωτογραφίας θα προτείνει κάποια κάδρα και ο σκηνοθέτης θα επιλέξει ποια του είναι αρεστά και ποια όχι.. – Πρόκειται βέβαια για σύνθετη επιλογή που προϋποθέτει μεγάλη σκηνοθετική εμπειρία..

Τέλος, ο σκηνοθέτης – κατά το γύρισμα – θα επιλέξει αν θέλει να κοιτά το μόνιτορ ή αν επιθυμεί να παρακολουθεί τους ηθοποιούς την ώρα που ερμηνεύουν το ρόλο τους. – Έχει πάντως τη δυνατότητα να κοιτά κατευθείαν τους ηθοποιούς διότι την ευθύνη για το κάδρο και τις κινήσεις της μηχανής την έχει ο διευθυντής φωτογραφίας. Με τη δεύτερη επιλογή βέβαια κάποια πλάνα θα χρειαστεί να ξανατραβηχτούν..

Σιωπές και βλέμματα μιλούν αντί των λέξεων..

Και επανερχόμενοι στη διαδικασία της υποκριτικής, ας μην ξεχνάμε ότι η ερμηνεία δεν υλοποιείται μόνο μέσω των διαλόγων. Πολλές φορές – και αυτό είναι μάλιστα ένα στοιχείο βαθιά ποιοτικής σκηνοθεσίας – περισσότερα πράγματα μπορεί να πει ένας ηθοποιός με τις σιωπές του.

Οι στιγμές πλοκής και τα βλέμματα μπορούν και πρέπει να εκφράσουν αυτά που δεν έχουν ειπωθεί μέσω του διαλόγου.. – Πρόκειται για πολύτιμες βουβές πληροφορίες. – Οι χαρακτήρες πρέπει και να μιλούν, αλλά θα πρέπει και να σιωπούν στο σινεμά. – Οι λέξεις, ανάλογα με το πώς προφέρονται, δημιουργούν την άλφα ή βήτα δραματική ένταση αλλά η σιωπή, είναι πιο αποκαλυπτική και πιο γυμνή από κάθε λέξη…

movie6-charlie
«Gold Rush» – Charlie Chaplin, 1925

Βίωσε βαθιά τον ηθοποιό σου πριν ξεκινήσει η περιπέτεια της ταινίας σου..

Πριν όμως από όλα αυτά για τα οποία μιλάμε εδώ.. για να κάνεις μια καλή ταινία.. θα πρέπει να κάνεις ένα πετυχημένο κάστινγκ. Τι σημαίνει πετυχημένο κάστινγκ; Σημαίνει να κάνεις μερικές συναντήσεις με τους ηθοποιούς που είδες και σε ενδιαφέρουν και να μιλήσεις μαζί τους. Για ποιο πράγμα όμως πρέπει να μιλήσεις; Σίγουρα όχι μόνο για την ταινία.

Πρέπει να κατανοήσεις ποια είναι η προσωπικότητα του ηθοποιού που σε ενδιαφέρει! Πρέπει να καταλάβεις τον ψυχισμό του ηθοποιού, πρέπει ακόμα να σου αποκαλύψει διάφορες πτυχές της ζωής του. Πρόκειται για μια ζωντανή ύπαρξη και για να την χρησιμοποιήσεις σωστά στο φιλμ θα πρέπει να γνωρίζεις από ποια σταυροδρόμια της ζωής πέρασε, τι είδε, τι ένιωσε, από τι πληγώθηκε, τι τον καθόρισε, τι πιστεύει για τη ζωή, για τον κόσμο, για τους ανθρώπους.

Πρέπει να προσεγγίζεις με βαθύτατα ψυχαναλυτικό τρόπο τον ηθοποιό σου και να του κλέψεις εξομολογήσεις που μετά θα περάσουν μέσα στο φιλμ σου. Ο ηθοποιός πρέπει βέβαια να ταιριάζει στο χαρακτήρα που θα παίξει, αλλά πρώτα πρώτα πρέπει να δέσει με το σκηνοθέτη, να έχουν έναν κοινό τρόπο να επικοινωνήσουν. Μοιραζόμενοι εμπειρίες και συναισθήματα που θα χρησιμοποιηθούν στην ταινία..

[Total: 1   Average: 5/5]