Παραδοσιακά ελληνικά τυριά

Αρχική φωτογραφία: Αρχείο Θεανώς Γαρμπή

Η παραγωγή τυροκομικών προϊόντων στην Ελλάδα αποτελεί ιστορικό δεδομένο ήδη από την αρχαιότητα. Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Αριστέας, γιος του θεού Απόλλωνα, στάλθηκε στους θνητούς για να τους διδάξει την τεχνολογία της παρασκευής τυριού. Επίσης, τον 8ο π.χ. αιώνα ο Όμηρος αναφέρει στην Οδύσσεια την παρασκευή, από τον Κύκλωπα Πολύφημο, τυριού από πρόβειο και κατσικίσιο γάλα.

Οι φυλές των αγροτικών ζώων από τα οποία παράγεται το γάλα, ο τρόπος διαχείρισης και εκτροφής των ζώων, οι εδαφικές και κλιματικές συνθήκες της περιοχής μαζί με τη μέθοδο παρασκευής και ωρίμασης των τυριών, αποτελούν τους παράγοντες εκείνους οι οποίοι κάνουν ένα τυρί να ξεχωρίζει και να αποτελεί τμήμα της παράδοσης μιας περιοχής.

Όσον αφορά στην προστασία των ονομασιών προέλευσης και των γεωγραφικών ενδείξεων μπορεί να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης των μειονεκτικών και απομακρυσμένων περιοχών, αυξάνοντας την αναγνωρισιμότητα των προϊόντων και επομένως το εισόδημα των
παραγωγών. Το παραδοσιακό τυρί δε θεωρείται παράλληλα και φορέας πληροφοριών για τη χλωρίδα της περιοχής, τις γεύσεις, τις συνήθειες, τον τρόπο ζωής και την καλλιέργεια της κοινωνίας της συγκεκριμένης περιοχής προέλευσης.

Παρακάτω παραθέτουμε ιδιαίτερες ποικιλίες παραδοσιακών τυριών που είναι αντιπροσωπευτικές του τόπου παραγωγής τους όσο και τα ελληνικά τυριά με προστατευμένη ονομασία προέλευσης.

Ανθότυρο Αρκαδίας– Βιολογικό, ανάλαφρο χωρίς προσθήκη λιπαρών και αλατιού.

Αρσενικό Νάξου -Σκληρό τυρί από γίδινο γάλα με έντονη πικάντικη γεύση. Κατάλληλο για σαγανάκι. Ταιριάζει πολύ με αποστάγματα και σχεδόν κάθε είδους κρασιού.

Βολάκι Ανδρου– Αρώματα γάλακτος. Κρεμούν τα στρογγυλά βολάκια σε τσαντίλες για να στεγνώσουν. Με πολύ τρυφερή καρδιά έχει μια χαρακτηριστική εξαιρετική στιφάδα και ωραία γεύση φρεσκάδας.

Γραβιέρα Τραχειάς– Γλυκιά 12μηνης ωρίμανσης με ωραίο κίτρινο χρώμα, βουτυρένια αρώματα και κάποιες νύξεις βοτάνων από την Τραχειά Αργολίδας.

Γραβιέρα Μερίου– Από παστεριωμένο αγελαδινό και κατσικίσιο γάλα. Παρασκευάζεται στο Σωχό Θεσσαλονίκης. Συνοδεύεται πολύ καλά με λευκά, ροζέ και κόκκινα κρασιά ή μπίρα. Ιδανικό για fondu (λιώσιμο).

Καλαθάκι Κλεισούρας – Μοναδικής νοστιμιάς λευκό τυρί από ολόπαχο πρόβειο ορεινό γάλα

Καλαθωτός– Σκληρό τυρί από αιγοπρόβειο γάλα. Χαρακτηρίζεται από τα αρώματα των βοτάνων των βουνών της Μακεδονίας. Μπορεί να συνδυαστεί πολύ καλά με όλα τα ερυθρά και λευκά κρασιά, καθώς και τις μπύρες και τα αποστάγματα.

Καρυκευτός– Σκληρό τυρί από αιγοπρόβειο γάλα, ειδική ωρίμανσης στο οποίο ο συνδυασμός των αρωμάτων του πρόβειου γάλακτος με το άρωμα από μαύρο πιπέρι δημιουργεί ένα υπέροχο γευστικό αποτέλεσμα.

Κατσικίσιο με ξηρούς καρπούς (Άνδρος) – Μικρή παραγωγή σε μπαστουνάκια με κόκκους πιπεριού και ξηρούς καρπούς όπου κυριαρχεί το καρύδι, το πλήρες αρωμάτων κατσικίσιο γάλα που δεν έχει υποστεί απόσμηση.

Κεφαλοτύρι Ίου – Από αιγοπρόβειο και λίγο αγελαδινό γάλα μόνο από τα ζώα που εκτρέφονται στο νησί. Παράγεται από συνταγή που χρησιμοποιούν για αιώνες οι κάτοικοι της Ίου και το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικό Χωρίς περιττή αλμύρα με μεστή γεύση και μακριά επίγευση από τι καλύτερες εκδοχές κεφαλοτυριού.

Κομός Νάξου – Οι Ναξιώτες το αποκαλούν τυρί της στάνης, από παστεριωμένο αγοπρόβειο γάλα Νάξου. Προτείνεται για σαγανάκι, ή στη λαδόκολλα με φέτες ντομάτας ή στην πίτσα. με πιπεριές και δεντρολίβανο στο εσωτερικό του προσθέτουν πολύ ωραία αρώματα στο ήδη ενδιαφέρον τυρί.

Κοπανιστή Τήνου– Πιο ήπια εκδοχή από αυτή της Μυκόνου. Πικάντικη κρεμώδης με έντονα αρώματα γάλακτος, πιπεράτη λόγω ζύμωσης.

Κρασοτύρι Κιμώλου – Πικάντικο, ισορροπημένα αλμυρό. Το σκούρο περίβλημά του οφείλεται στην ωρίμανσή του μέσα σε κρασί. Πολύ καλό συνοδευτικό της σούμας (κυκλαδίτικη εκδοχή της ρακής). Τρώγεται με μέτρο και σε μικρές ποσότητες.

Λαδένιος – Σκληρό τυρί από αιγοπρόβειο γάλα που ωριμάζει για μεγάλα χρονικά διαστήματα μέσα σε άθερμο παρθένο ελαιόλαδο. Η διαδικασία παραγωγής και ωρίμανσης μέσα στο ελαιόλαδο του προσδίδουν μία μοναδική πικάντικη γεύση.

Λαδοτυράκια Άνδρου – Φρέσκο κατσικίσιο μικρής παραγωγής. Μπουκιές σε μπαλίτσες που στη μέση κρύβουν ολόκληρο αμύγδαλο. Διατηρούνται σε εξαιρετικό ελαιόλαδο με θυμάρι και πιπεριά. έκρηξη αρωμάτων και γεύσεων.

Μανουρομυζήθρα Αραχναίου – Μια μυζήθρα τόσο βουτυρένια και αρωματική που θυμίζει μανούρι. Φτιαγμένη στο Αραχναίο Αργολίδας, δεν βρίσκεται εύκολα λόγω παραγωγής μικρών ποσοτήτων.

Μαστέλο Χίου – Παραδοσιακό νησιώτικο τυρί, όχι πολύ αλμυρό, που παρασκευάζεται στη Χίο από αγελαδινό και κατσικίσιο γάλα. Ιδανικό για σαγανάκι, ευχάριστο και άψητο σε σαλάτες.

Μελανοτύρι Νάξου – Πικάντικο και πιπεράτο, γεύση μεστή και δυνατή, μακριά επίγευση που δεν ξεχνάς εύκολα. Από παστεριωμένο ναξιώτικο γάλα, ταιριάζει εξαιρετικά με κρασί και ρακή και ζητάει ελιά και παξιμάδι.

Πετρωτή Τήνου – Σκληρό με συμπαγή μάζα, πολύ πικάντικο, παρασκευάζεται στην Τήνο.

Ταλαγάρι- Χειροποίητο Μεσσηνιακό τυρί που μοιάζει πολύ με το κυπριακό χαλούμι. Η ονομασία του προέρχεται από την τουρκική λέξη talagan που σημαίνει “τσοπάνικη κάπα”. Παρασκευάζεται στους Γαλφαλιάνους Μεσσηνίας αποκλειστικά από πρόβειο γάλα (σε αντίθεση με το χαλούμι που γίνεται από γίδινο γάλα).

Ελληνικά τυριά που έχουν χαρακτηριστεί προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης, σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη συγκεκριμένη πιστοποίηση.

1. Ανεβατό: Μαλακό, λευκό τυρί από γάλα πρόβειο ή γίδινο ή μείγμα τους | Περιοχή: Νομός Γρεβενών και Επαρχία Βοίου Κοζάνης
2. Γαλοτύρι: Τυρί με λίγο γιαουρτένια γεύση, ωριμάζει και φυλάσσεται σε δοχεία με γάλα, φτιάχνεται  από γάλα πρόβειο ή γίδινο ή μείγμα τους | Περιοχή: Ήπειρος, Θεσσαλία
3. Γραβιέρα Αγράφων: Ωραίο τυρί με πλούσια γεύση κι αρώματα της χλωρίδας του ομώνυμου βουνού, φτιάχνεται με γάλα πρόβειο που μπορεί να έχει και μέρος από γίδινο | Περιοχή: Αγράφων
 4. Γραβιέρα Κρήτης: Άλλη μια θεσπέσια γραβιέρα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των χόρτων και βοτάνων του νησιού. Φτιάχνεται με γάλα πρόβειο που μπορεί να έχει και μέρος από γίδινο | Περιοχή: Κρήτη
5. Γραβιέρα Νάξου: Ιδιαίτερο τυρί με ωραίο άρωμα που φτιάχνεται κυρίως με γάλα αγελαδινό που μπορεί να έχει και μέρος από πρόβειο ή γίδινο | Περιοχή: Νάξος
6. Καλαθάκι Λήμνου: Νόστιμο, λευκό τυράκι, που συντηρείται στην άλμη και φτιάχνεται από αιγοπρόβειο γάλα | Περιοχή: Λήμνος
7. Κασέρι: Ωραίο, ημίσκληρο τυρί με ήπια γεύση που φτιάχνεται κυρίως με πρόβειο γάλα που μπορεί να έχει και μέρος από γίδινο | Περιοχή: Λέσβος, Μακεδονία, Θεσσαλία, Ξάνθη
8. Κατίκι Δομοκού: Ιδιαίτερο τυρί με αλοιφώδη υφή που φτιάχνεται από αιγοπρόβειο γάλα | Περιοχή: Δομοκός
9. Κεφαλογραβιέρα: Πικάντικο, σκληρό τυρί που φτιάχνεται από πρόβειο γάλα, μερικές φορές αναμεμειγμένου με μέρος κατσικίσιου| Περιοχή: Δυτική Μακεδονία, Ήπειρος, Αιτωλοακαρνανία
10. Κοπανιστή: Πιπεράτο, αλοιφώδες τυρί που φτιάχνεται με γάλα αγελαδινό, πρόβειο ή γίδινο γάλα | Περιοχή: Κυκλάδες
11. Λαδοτύρι Μυτιλήνης: Πολύ ιδιαίτερο πικάντικο τυρί με έντονο άρωμα που ωριμάζει στο λάδι. Φτιάχνεται από πρόβειο γάλα που μπορεί να αναμειχθεί και με λίγο γίδινο | Περιοχή: Λέσβος
12. Μανούρι: Βουτυράτο, λευκό τυρί με πλούσια γεύση γάλακτος, που φτιάχνεται από πρόβειο ή γίδινο γάλα, αλλά και από μείγμα των δύο | Περιοχή: Θεσσαλία, Κεντρική και Δυτική Μακεδονία
13. Μετσοβόνε: Κιτρινωπό τυρί με έντονα καπνιστή γεύση που φτιάχνετε από γάλα αγελαδινό, το οποίο μπορεί να είναι αναμεμειγμένο με πρόβειο και γίδινο | Περιοχή: Μέτσοβο
14. Μπάτζος: Τυράκι άλμης που φτιάχνεται από πρόβειο γάλα ή από μείγμα πρόβειου και γίδινου | Περιοχή: Θεσσαλία, Κεντρική και Δυτική Μακεδονία
15. Ξυνομυζήθρα: Ξινούτσικο τυρί που φτιάχνεται από πρόβειο ή γίδινο γάλα ή από μείγμα και των δύο | Περιοχή: Κρήτη
16. Πηχτόγαλο: Γιαουρτώδες, υπόξινο τυράκι από πρόβειο ή γίδινο γάλα ή από μείγμα και των δύο | Περιοχή: Χανιά
17. Σαν Μιχάλη: Ιδιαίτερο τυρί με πικάντικη γεύση που φτιάχνεται μόνο από αγελαδινό γάλα | Περιοχή: Σύρος
18. Φέτα: Το «εθνικό τυρί» δε χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Είναι λευκό, συντηρείται στην άλμη, έχει από ελαφρά έως αρκετά αλμυρή γεύση και φτιάχνεται από γάλα πρόβειο ή από μείγμα πρόβειου και γίδινου | Περιοχή: Θεσσαλία, Θράκη, Ήπειρος, Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος, Λέσβος
19. Σφέλα: Τυρί άλμης, που μοιάζει με τη φέτα, αλλά έχει υποστεί αναθέρμανση, και φτιάχνεται από γάλα πρόβειο ή από μείγμα πρόβειου και γίδινου | Περιοχή:  Μεσσηνία, Λακωνία
20. Φορμαέλλα: ημίσκληρο κυλινδρικού σχήματος τυρί, με γεμάτη, πικάντικη γεύση, που παράγεται από  γάλα πρόβειο ή μείγμα αιγοπρόβειου | Περιοχή: Αράχωβα
21. Ξύγαλο (ή Ξίγαλο): μαλακό αλοιφώδες τυρί, με ιδιαίτερη, ξινούτσικη γεύση που φτιάχνεται από πρόβειο ή κατσικίσιο γάλα ή από μείγμα τους | Περιοχή: Σητεία

Σερβίρισμα τυριών:

Πάντα σε ξύλο κοπή. Ανάμεσα στα τυριά μπορούμε να βάλουμε καρύδια ή σταφύλι μαύρο ή άσπρο, καθώς έτσι αναδύεται ακόμα περισσότερο το άρωμά τους.

Πρόσθετες Πηγές: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αρχείο Θεανώς Γαρμπή

[Total: 1   Average: 5/5]