Καρκίνος Κεφαλής και Τραχήλου: Ένας ύπουλος εχθρός

Ο Καρκίνος Κεφαλής και Τραχήλου είναι ένας τρόπος περιγραφής οποιουδήποτε καρκίνου που βρίσκεται στην περιοχή της κεφαλής ή του λαιμού, εκτός από τον εγκέφαλο, τα αυτιά, τα μάτια ή τον οισοφάγο. Σχηματίζεται στους ιστούς του ανώτερου αεραγωγού (χείλη, γλώσσα, στόμα, λαιμός και λάρυγγα ή φωνητικές χορδές) ή της ρινικής κοιλότητας. Οι περισσότεροι Καρκίνοι Κεφαλής και Τραχήλου προέρχονται συνήθως από τα πλακώδη κύτταρα που καλύπτουν τις υγρές, βλεννογονικές επιφάνειες στο εσωτερικό της κεφαλής και του τραχήλου (για παράδειγμα: στο εσωτερικό του στόματος, της μύτης και του λαιμού) και ονομάζονται καρκινώματα πλακωδών κυττάρων.

Ο Καρκίνος Κεφαλής και Τραχήλου είναι ένας σχετικά συχνός καρκίνος αφού στην Ευρώπη η εμφάνισή του αγγίζει το 5% και είναι ο έβδομος συνηθέστερος τύπος καρκίνου με περισσότερους από 150.000 νέους ασθενείς διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο. Παγκοσμίως είναι ο έκτος συχνότερος καρκίνος παγκοσμίως και 223.000 με 300.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους ετησίως.

Με βάση τα διεθνή στατιστικά ο καρκίνος Κεφαλής και Τραχήλου εμφανίζεται σε ποσοστό 44% στη στοματική κοιλότητα, σε ποσοστό 31% στο λάρυγγα και κατά 25% στο φάρυγγα.

Οι όγκοι κεφαλής τραχήλου ανάλογα με την ακριβή περιοχή όπου εμφανίζονται, έχουν και διαφορετική εκδήλωση και πορεία, ενώ αντιμετωπίζονται και διαφορετικά από τους ειδικούς γιατρούς.

Συχνά τα νοσήματα αυτά διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο, είναι δύσκολα στην αντιμετώπισή τους και αντιστοιχούν στο 5-10% όλων των καρκίνων στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παρά την αύξηση συχνότητας στον γενικό πληθυσμό, υπάρχει χαμηλή συνειδητοποίηση για τον κίνδυνο Καρκίνου Κεφαλής και Τραχήλου με αποτέλεσμα συχνά η διάγνωση να γίνεται σε προχωρημένο στάδιο. Το 60% των ατόμων με καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου παρουσιάζουν τοπικά προχωρημένη νόσο κατά τη διάγνωση και το 60% των ατόμων που διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο καταλήγουν από τη νόσο εντός πέντε ετών. Ωστόσο, για τους ασθενείς στους οποίους η διάγνωση γίνεται στα αρχικά στάδια της νόσου, το ποσοστό επιβίωσης είναι 80-90%. Τα τελευταία χρόνια, οι έρευνες επικεντρώνονται στη βελτιστοποίηση των θεραπευτικών μεθόδων, στην καθιέρωση νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων όπως η ανοσοθεραπεία, και στην ανακάλυψη προγνωστικών και προβλεπτικών βιοδεικτών, με σκοπό την ομαδοποίηση των ασθενών ανάλογα με τα κλινικά χαρακτηριστικά και την ανταπόκριση στη θεραπεία.

Παράγοντες κινδύνου

Το κάπνισμα και η υπέρμετρη κατανάλωση οινοπνεύματος αποτελούν τους κύριους παράγοντες κινδύνου. Η λοίμωξη από τον Ιό των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων (HPV) έχει επίσης ενοχοποιηθεί στην παθογένεια κυρίως καρκίνων που προέρχονται από το στοματοφάρυγγα.

  • Οι άνδρες είναι δύο έως τρεις φορές πιο πιθανό να αναπτύξουν Καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου σε σχέση με τις γυναίκες. Ωστόσο, τα περιστατικά καρκίνου Κεφαλής και Τραχήλου στις γυναίκες αυξάνονται.
  • Ο καρκίνος Κεφαλής και Τραχήλου είναι συχνότερος σε άτομα ηλικίας άνω των 40 ετών.
  • Η σύνδεση ανάμεσα στον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) και στους καρκίνους Κεφαλής και Τραχήλου αυξάνεται σε πληθυσμούς νεότερης ηλικίας.
  • Κάθε χρόνο παγκοσμίως εμφανίζονται περίπου 500.000 νέες περιπτώσεις, ενώ η πλειοψηφία εμφανίζεται σε άτομα μεγαλύτερα των 50 ετών.

Σημάδια και συμπτώματα

  • Επώδυνη γλώσσα, στοματικά έλκη που δεν επουλώνονται και/ή κόκκινες ή λευκές κηλίδες στο στόμα.
  • Πόνος στο λαιμό.
  • Επίμονη βραχνάδα.
  • Πόνος και/ή δυσκολία στην κατάποση.
  • Εξόγκωμα στον τράχηλο.
  • Αποφραγμένη μύτη στη μία πλευρά και/ή αιματηρές εκκρίσεις από τη μύτη.

Διάγνωση

Στις περιπτώσεις όπου ο ειδικός γιατρός εντοπίζει τα ύποπτα σημάδια του καρκίνου Κεφαλής Τραχήλου υποβάλει τον ασθενή σε μια σειρά εξετάσεων όπως ενδοσκόπηση, αξονική τομογραφία, μαγνητική τομογραφία ενώ για την οριστική διάγνωση απαιτείται και βιοψία.

Αντιμετώπιση

Μόλις εντοπισθεί ο όγκος οι γιατροί προχωρούν σε χειρουργική αφαίρεση του καρκίνου Κεφαλής Τραχήλου ενώ ακολουθεί ακτινοθεραπεία συχνά και σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία.

Η ακτινοθεραπεία άλλωστε αποτελεί βασικό και απαραίτητο κομμάτι της αντιμετώπισης των όγκων κεφαλής τραχήλου ενώ σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να είναι και η κυρίαρχη θεραπεία.

Η πιο σύγχρονη τεχνολογία για την αντιμετώπιση του καρκίνου Κεφαλής Τραχήλου είναι το σύστημα TomoTherapy που αποτελεί το μοναδικό ακτινοθεραπευτικó μηχάνημα με ενσωματωμένο αξονικό τομογράφο που θεραπεύει όλο το φάσμα των ασθενών που χρήζουν ακτινοθεραπείας.

Με το σύστημα TomoTherapy ακτινοβολείται ο όγκος με δέσμες ακτινοβολίας υψηλής ακρίβειας, ενώ ελαχιστοποιείται η ακτινοβόληση των παρακείμενων προς τη βλάβη υγιών ιστών με αποτέλεσμα να καταγράφονται οι λιγότερο δυνατές παρενέργειες, προκειμένου για την καλύτερη ποιότητα ζωής του πάσχοντα.

Επιβιώνοντας πέρα από τη θεραπεία
Κορυφαίοι εμπειρογνώμονες της δημόσιας υγείας και εκπρόσωποι των ασθενών τονίζουν ότι η επιβίωση από τον καρκίνο απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση από τους ασθενείς και τους επαγγελματίες υγείας μέσω της εφαρμογής πολιτικών για την υποστήριξη ειδικών αναγκών, των ασθενών από Καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου. Χωρίς αυτές τις πολιτικές, οι σημαντικές επενδύσεις στη θεραπεία ασθενών με καρκίνο δεν θα επιτύχουν το στόχο της επιστροφής των ασθενών στην κανονική ζωή.

Όπως τονίζουν οι ασθενείς Καρκίνου Κεφαλής και Τραχήλου, η υποστήριξη που χρειάζονται απαιτεί μια μακροπρόθεσμη και διεπιστημονική προσέγγιση. Παρά τις θετικές επιδράσεις της θεραπείας, οι περισσότεροι επιβιώσαντες του Καρκίνου Κεφαλής και Τραχήλου δεν επιστρέφουν πλήρως στην προηγούμενη κατάσταση ευημερίας τους. Οι επιπτώσεις της θεραπευτικής παρέμβασης και αποκατάστασης επηρεάζουν τις πιο σημαντικές ανθρώπινες λειτουργίες όπως την προφορική επικοινωνία, την κοινωνική αλληλεπίδραση, βασικές ζωτικές λειτουργίες, αναπνοή, πρόσληψη τροφής, φώνηση, επικοινωνία και την εξωτερική εμφάνιση.

Οι επιβιώσαντες είναι δυνατόν  να υποφέρουν από ένα ευρύ φάσμα λειτουργικών προβλημάτων που κυμαίνονται από την κόπωση, τη μειωμένη φυσική κατάσταση και τα ψυχολογικά προβλήματα που σχετίζονται με τον τύπο του καρκίνου, όπως η δυσλειτουργία της ομιλίας και η δυσκολία στην κατάποση.

Στην χώρα μας σήμερα δεν διαθέτουμε εξειδικευμένα Κέντρα Καρκίνου Κεφαλής και Τραχήλου που να περιλαμβάνουν όλες τις απαραίτητες ιατρικές ειδικότητες για τη διάγνωση, θεραπεία, αποκατάσταση και ψυχοκοινωνική υποστήριξη του ασθενούς και της οικογένειας του. Μερικές ογκολογικές κλινικές διαθέτουν ιατρικές ειδικότητες για τη διάγνωση και τη θεραπεία αλλά τα ογκολογικά νοσοκομεία αντιμετωπίζουν πρόβλημα στο τομέα των εξειδικευμένων λογοθεραπευτών, εργοθεραπευτών, ψυχολόγων εξειδικευμένων στην ψυχο-ογκολογία. Τα κενά ογκολογικής περίθαλψης, αποκατάστασης και ψυχο-κοινωνικής υποστήριξης καλούνται συνήθως  οι ασθενείς να καλύψουν με ίδια μέσα. Οι κατά τόπους σύλλογοι ασθενών προσφέρουν ψυχο-κοινωνική υποστήριξη σε ασθενείς, ωστόσο η συγκεκριμένη κατηγορία ασθενών απαιτεί πολύ περισσότερα. Παράδειγμα στον Πειραιά ο Πανελλήνιος Σύλλογος Λαρυγγεκτομηθέντων προσφέρει με τα ελάχιστα μέσα που διαθέτει, υπηρεσίες λογοθεραπείας και ψυχο-κοινωνικής υποστήριξης στα μέλη του.

Η αποκατάσταση ασθενών από Καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου αποτελούσε μέχρι πριν λίγα χρόνια μια μακρά, ενδεχομένως επίπονη πορεία που συνοδευόταν από υπηρεσίες εντατικής περίθαλψης, εξειδικευμένες νοσοκομειακές εγκαταστάσεις, αποξενωμένες από την ολιστική θεώρηση της διεπιστημονικής ομάδας. Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, ο ρόλος της λειτουργικής αποκατάστασης στην κοινωνική και επαγγελματική επανένταξη των πασχόντων εξακολουθεί δυστυχώς να  είναι υπoβαθμισμένος έως ανύπαρκτος.

Σε τελευταίες έρευνες που διεξήχθησαν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι ασθενείς με Καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου παρουσίασαν μειωμένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης έπειτα από πρόγραμμα φωνητικής εκπαίδευσης και ψυχολογικής υποστήριξης σε αντιδιαστολή με ασθενείς που δεν έτυχαν καμίας αντίστοιχης αποκατάστασης.

Η ολιστική προσέγγιση από διεπιστημονική ομάδα των ασθενών με Καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου και η συναισθηματική αρωγή του οικείου περιβάλλοντος είναι σε θέση να εξασφαλίσει διαχρονική επίδραση στη ψυχοκοινωνική ενσωμάτωση των ασθενών και  τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους

Μύθοι και αλήθειες για τον καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου

Δείτε πιο κάτω τι αναφέρει η Dr. Fauzia Riaz, ογκολόγος, συνεργάτης στο Yale New Haven Hospital, σχετικά με τους μύθους και τις επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις σε εσφαλμένες αντιλήψεις, σχετικά με τον ΚΚΤ.

Μύθος 1: Η μείωση του καπνίσματος δεν επηρεάζει την εμφάνιση ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής και τραχήλου (ΑΚΚΤ)

Μεταξύ 1974 και 1999, παρατηρήθηκε μείωση των καρκίνων στοματικής κοιλότητας, του λαρυγγικού και του υποφαρυγγικού καρκίνου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη μείωση της συχνότητας του καπνίσματος
Δεν υπήρξε σημαντική διαφορά στη συχνότητα εμφάνισης ρινοφαρυγγικών καρκίνων και υπήρξε αύξηση της συχνότητας εμφάνισης στοματοφαρυγγικών καρκίνων από πλακώδη κύτταρα, η οποία αποδόθηκε στον ιό HPV.

Μύθος 2: Η συχνότητα εμφάνισης καρκίνων για τους οποίος ενοχοποιείται ο ιός HPV είναι ίδια για άνδρες και γυναίκες

Οι άνδρες είναι 2,8 έως 5 φορές πιο πιθανό από τις γυναίκες να έχουν HPV θετικό στοματοφαρυγγικό καρκίνο. Η διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών θεωρείται ότι σχετίζεται, εν μέρει, με την σεξουαλική συμπεριφορά. Οι άντρες βρέθηκε ότι έχουν περισσότερους σεξουαλικούς συντρόφους στη ζωή τους, κάτι που έχει σχέση με την εμφάνιση καρκίνου του φάρυγγα και της γλώσσας. Επίσης, η διαφορά στη συχνότητα εμφάνισης HPV-θετικού καρκίνου μεταξύ ανδρών και γυναικών θα μπορούσε να αποδοθεί στις συστάσεις εμβολιασμού κατά του ιού HPV. Ο εμβολιασμός εγκρίθηκε για κορίτσια το 2006 και για τα αγόρια το 2009.

Μύθος 3: Η χρήση καπνού όταν γίνεται χωρίς κάπνισμα δεν παρουσιάζει αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής και τραχήλου

Η χρήση προϊόντων καπνού που γίνεται χωρίς κάπνισμα, όπως το μάσημα καπνού, έχει αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής και τραχήλου. Η επίπτωση του καρκίνου που σχετίζεται με χρήση καπνού χωρίς κάπνισμα ποικίλλει ανάλογα με τη χρήση. Στην Ινδία, περισσότερο από το 50% των καρκίνων του στόματος σε άνδρες και γυναίκες αποδόθηκε στη χρήση προϊόντων καπνού χωρίς κάπνισμα. Στο Σουδάν και τις ΗΠΑ, το 68% και το 4% αντίστοιχα, των καρκίνων του στόματος στους άνδρες αποδόθηκαν στη χρήση καπνού, που γίνεται χωρίς κάπνισμα.

Μύθος 4: Το αλκοόλ δεν ευθύνεται για τον κίνδυνο ανάπτυξης ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής και τραχήλου.

Το αλκοόλ έχει σχέση με τον κίνδυνο ανάπτυξης ακανθοκυτταρικού καρκινώματος κεφαλής και τραχήλου. Άτομα που καταναλώνουν αλκοόλ σε μεγάλη ποσότητα (περισσότερο ή ίσο με τρία ποτά την ημέρα) έχουν διπλάσια πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου κεφαλής και τραχήλου σε σχέση με όσους δεν καταναλώνουν αλκοόλ. Η χρήση αλκοόλ και καπνού έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην εμφάνιση του καρκίνου. Οι άνθρωποι που καταναλώνουν ημερησίως 84 γραμμάρια αιθανόλης (οινοπνεύματος) και 10 τσιγάρα έχουν 35 φορές αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος Κεφαλής/Τραχήλου σε σχέση με όσους δεν πίνουν αλκοολούχα ποτά και δεν καπνίζουν.

ΠΗΓΕΣ:

Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ), Ουρανία Γαλίτη-Νικολάτου, καθηγήτρια στοματολογίας
http://headneckcancer.gr
https://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/20/applications/HeadNeck.pdf

[Total: 1    Average: 5/5]