Ιστορίες δρόμων και συνοικιών – Μάρτυρες των αντιθέσεων της ελληνικής κοινωνίας

Μοναστηράκι – Ψυρρή – Αθηνάς – Αγ. Ειρήνη – Η κοινωνική και οικονομική ιστορία της χώρας σε λίγα τετραγωνικά μέτρα

του Αντρέα Καρακούση

Την εποχή αυτή, που οι τεχνοκράτες των διεθνών ηγετικών οικονομικών κέντρων, οι δανειστές μας, οι οίκοι αξιολόγησης μα και τόσοι άλλοι – διεθνείς κυρίως – παράγοντες χρησιμοποιούν πάσης φύσεως αριθμούς, διοχετεύοντας αναλύσεις υψηλού επιπέδου για την οικονομική κρίση που ακόμα εξελίσσεται στη χώρα, υπάρχει άραγε μια καινούρια προσέγγιση που να φέρνει στην επιφάνεια, με μία νέα ασφαλώς ματιά, τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές συνθήκες που βιώνουν εκατομμύρια Έλληνες καθημερινά αλλά και τις μεγάλες αντιθέσεις αυτής της, διαρθρωμένης σε τάξεις με διαφορετικά συμφέροντα αλλά και πολιτισμικές ομάδες, κοινωνίας;

athinas3

Ασφαλώς και υπάρχει! Είναι η ιστορία… των δρόμων και των συνοικιών! Και πιο συγκεκριμένα, μερικές συγκεκριμένες αθηναϊκές περιοχές αλλά και οδοί, αφού βίωσαν τις ιστορικές εξελίξεις δεκαετιών ή ακόμα και αιώνων νεοελληνικής ζωής, έχουν τώρα να μας αποκαλύψουν τα πάμπολλα σύγχρονα μυστικά που κρύβουν μέσα στα σπλάχνα των γέρικων υλικών τους..

Μυστικά για τους ανθρώπους που τους περπατούν και για τις καθημερινές αγωνίες τους στον αγώνα για ύπαρξη, μυστικά για την καρδιά της αγοράς που χτυπά σε αυτούς και που, σε συνθήκες ύφεσης, αγωνίζεται να υπάρξει, αλλά και μυστικά για τις μεγάλες κοινωνικές αντιθέσεις και ανισότητες που στερούν σε μεγάλη μερίδα του πληθυσμού ντόπιου και ξένου, την ανάγκη για… όνειρο και αποκαλύπτουν όχι το “σοβιετικό” πρόσωπο αυτής της κοινωνίας, όπως επιμένουν ορισμένοι στη συντηρητική παράταξη, αλλά το σκληρό, το κυνικό, το πρόσωπο του κοινωνικού αποκλεισμού, το νεοφιλελεύθερο γκρίζο πρόσωπο.

athinas1

Πλατεία Μοναστηρακίου, που έχει την πρωτοκαθεδρία σαν βασικός αθηναϊκός κόμβος, Οδός Αθηνάς, κεντρικότατος δρόμος αιχμής και γύρω περιοχές μεταξύ Ψυρρή και Ομόνοιας, περιοχή του Ψυρρή.. με το κομμάτι της οδού Ερμού, που ξεκινά από το Μοναστηράκι και τελειώνει στο θησείο, να του ανήκει και Πλατεία Αγίας Ειρήνης με τους γύρω δρόμους και στενά αυτής της περιοχής.

…Ένας μικρός, περιορισμένος χώρος μέσα στη μεγάλη πόλη που λέγεται Αθήνα! Κι όμως! Χώρος αρκετός για να εμπερικλείει εντός του σχεδόν όλα τα χαρακτηριστικά, τα καθημερινά προβλήματα και τις μεγάλες και πιεστικές, για να μην πούμε ανθρωποφαγικές, αντιθέσεις του συνόλου των Ελλήνων κατοίκων, της αγοράς, αλλά και των ξένων μεταναστών.

Μοναστηράκι

Από το Ιστορικό Κέντρο της πόλης του δεκάτου ενάτου αιώνα και το κέντρο των εξελίξεων… στον οδοστρωτήρα των συγκλονιστικών ιστορικών γεγονότων…

Το Μοναστηράκι ονομάστηκε έτσι από το μοναστήρι της Παντάνασσας που βρισκόταν ακριβώς εκεί που είναι σήμερα ο σταθμός του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου. Η Μονή, σταδιακά, έχασε τη δύναμή της και παρήκμασε. Έτσι, κυριάρχησε το όνομα “Mοναστηράκι”.

Κατά τα πρώτα χρόνια ύπαρξης του νεοελληνικού κράτους, η περιοχή αυτή ήταν το κέντρο της πόλης, το κέντρο των εξελίξεων. Εκεί μάλιστα και συγκεκριμένα μέσα στο οθωμανικό τζαμί που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το σταθμό του τρένου, τελέστηκε η δεξίωση με την οποία οι Έλληνες υποδέχτηκαν τον πρώτο τους βασιλιά, τον Βαυαρό Όθωνα.

Πέρα, ωστόσο, από το κέντρο της τότε πόλης των Αθηνών, ήταν ευθύς εξαρχής και κέντρο οικονομικής δραστηριότητας. Επί τουρκοκρατίας ακόμα, στην περιοχή δραστηριοποιούνταν εκατοντάδες έμποροι που συμμετείχαν στο τοπικό παζάρι, που έδινε στην περιοχή έναν ανατολίτικο αέρα. Έτσι, με βάση αυτή την παράδοση, το Μοναστηράκι θα διατηρήσει, επί εποχής του νέου κράτους, τον εμπορικό του χαρακτήρα και θα γίνει το κέντρο του μικρεμπορίου με εκατοντάδες μαγαζιών που πουλούν ποικίλα παραδοσιακά και όχι μόνο προϊόντα και θα προσελκύουν κόσμο από διάφορες γωνιές της πόλης.

monastiraki old

Ακόμα και σήμερα, που οι δρόμοι του συνεχίζουν να αποτελούν κέντρο πώλησης χιλιάδων ετερόκλητων προϊόντων, υπάρχουν στην περιοχή σύγχρονα μαγαζιά που είναι η άμεση συνέχεια παλαιότερων παραδοσιακών μαγαζιών, όπως ήταν τα φημισμένα τσαρουχάδικα ή τα μαγαζιά πώλησης παραδοσιακών προϊόντων της ελληνικής οικονομίας.

Ιστορικά, όμως, το Mοναστηράκι ήταν και ένα εξαιρετικά πολύβουο μέρος όπου οι περαστικοί της πλατείας μπορούσαν να ψυχαγωγηθούν από τα παραδοσιακά λαϊκά θεάματα που κυριαρχούσαν στον τότε νεοελληνικό πολιτισμό, αλλά και να μετακινηθούν με τα ιππήλατα οχήματα, τις σούστες δηλαδή και τους αραμπάδες, που στάθμευαν στη συμβολή των οδών Ερμού και Αθηνάς.

Ο εμπορικός του, όμως, χαρακτήρας θα παίξει το ρόλο του και σε μία άλλη ιστορική καμπή του ελληνισμού. Το 1922, μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, στις κοντινές συνοικίες θα εγκατασταθούν χιλιάδες προσφύγων που, μην έχοντας στον ήλιο μοίρα, θα επιδοθούν σε έναν δραματικό αγώνα επιβίωσης. Όλοι αυτοί οι νεοφερμένοι θα γυρίζουν καθημερινά στην πόλη, θα μαζεύουν από διάφορες γωνιές μεταχειρισμένα αντικείμενα και θα τα μεταπωλούν στους Παλαιοελλαδίτες ή τους ξένους εμπόρους για να εξασφαλίσουν τον επιούσιον, ζώντας μέσα σε εξαθλιωμένες συνοικίες σαν και τον Ασύρματο, συνοικία της περιοχής της οποίας τη ζωή τόσο παραστατικά αναδεικνύει η ταινία “Συνοικία το όνειρο”.

loustros

Η περιοχή, όμως, θα συνεχίσει και τις επόμενες δεκαετίες να είναι κέντρο γεγονότων και δεινών που ταλαιπώρησαν δραματικά τον ελληνικό πληθυσμό. Την μαύρη περίοδο της κατοχής και της εξοντωτικής πείνας, χιλιάδες κάτοικοι και ανάμεσά τους πολλά παιδιά θα συγκεντρώνονται καθημερινά στην πλατεία για να επιβιώσουν από τα συσσίτια ενώ, παράλληλα, εκατοντάδες Όλιβερ Τουίστ της εποχής, παιδιά-βιοπαλαιστές, θα παλεύουν να επιβιώσουν κάνοντας τη, διαδεδομένη για την εποχή, δουλειά του λούστρου ή πουλώντας διάφορα μικροαντικείμενα στην πλατεία. Από πάνω τους μάλιστα, κατά καιρούς, θα περνούν, σαν οδοστρωτήρας, αιματηρά ιστορικά γεγονότα όπως οι φονικότατες μάχες των Δεκεμβριανών και του εμφυλίου που πολλές από αυτές έλαβαν χώρα στην περιοχή.

Το Μοναστηράκι σήμερα…

Από το “σημείο μηδέν” της παλιάς αθηναϊκής πρωτεύουσας.. στο σημερινό συγκοινωνιακό κόμβο, στην πολύχρωμη και ολοζώντανη αγορά της πλατείας και στις έντονες αντιθέσεις μεσοστρωμάτων, φτωχών, ελίτ και νεο-αστέγων

Σήμερα, ωστόσο, και ειδικά από την εποχή που στην περιοχή έφτασε το μετρό, η πλατεία Μοναστηρακίου έχει εξελιχθεί σε έναν βασικό συγκοινωνιακό κόμβο με κίνηση από και προς πολλές κατευθύνσεις της πόλης καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Ταυτόχρονα, συνεχίζει να αποτελεί χώρο αγοράς με μαγαζιά εστίασης, αλλά και πώλησης γρήγορου φαγητού – όπως καφετέριες, αρτοποιεία, καταστήματα με προτάσεις για υγιεινή διατροφή, μαγαζιά που προσφέρουν τη νέα μόδα του παγωμένου γιαουρτιού – που εξυπηρετούν τις ανάγκες των ανθρώπων που δουλεύουν στο κέντρο της Αθήνας και περνούν καθημερινά από την πλατεία. Αλλά, είναι και στέκι που φιλοξενεί και πιο παραδοσιακές ταβέρνες παλαιότερων ετών και μοντέρνα restaurants και βεβαίως μέρος που διαθέτει εκατοντάδες εμπορικά και τουριστικά μαγαζιά, με είδη ένδυσης, μικροαντικείμενα και πολλά άλλα προϊόντα, για τους ντόπιους και τους ξένους επισκέπτες. Με φόντο μάλιστα την ιερή αύρα της Ακρόπολης και της Πλάκας, διατηρεί, όλες τις εποχές του έτους, ένα πολύ όμορφο χρώμα με τους ζεστούς και ελκυστικούς φωτισμούς να κυριαρχούν, περισσότερο τις γιορτινές μέρες, στις πολύ μοντέρνες βιτρίνες των εξαιρετικών μαγαζιών που έχουν δημιουργηθεί εκεί τα τελευταία χρόνια, με πλανόδιους καλλιτέχνες που, με κέντρο την πλατεία και όχι μόνο, σκορπίζουν τους μονοφωνικούς ή πολυφωνικούς ήχους τους στον αέρα, αλλά και με τους εξαίσιους πάγκους των φρέσκων φρούτων που με το χρώμα τους ξεκουράζουν τα μάτια των περαστικών και τους αποφορτίζουν έστω και προς στιγμήν από τους θορύβους και το καυσαέριο των γύρω δρόμων.

monastiraki1

Αλλά, στην πλατεία αυτή, μπορεί κανείς να επιχειρήσει ακόμα και να ανιχνεύσει ποια είναι η κοινωνική και πολιτισμική σύσταση της πληθυσμιακής συγκρότησης αυτής της κοινωνίας τον παλμό της οποίας βιώνουμε σήμερα και να μείνει έκπληκτος ανακαλύπτοντας πόσο διαφορετικός κόσμος συνυπάρχει εδώ, αλλά και ποιες τεράστιες κοινωνικοοικονομικές διαφορές υπάρχουν κυρίως με τις διπλανές περιοχές του Ψυρρή και της οδού Αθηνάς αλλά και με την περιοχή της Αγίας Ειρήνης με τις οποίες το Μοναστηράκι συνορεύει. Και αν τελικά το επιχειρήσει, έχει να παρατηρήσει πάρα πολλά πράγματα μόλις σε μερικά τετραγωνικά μέτρα μιας μικρής κεντρικής πλατείας.

Πρωί, μεσημέρι και βράδυ, η πλατεία κατακλύζεται από κόσμο που ανήκει στα μικρά και μεσαία στρώματα της Αθήνας και άλλων περιοχών και είναι μέρος που πραγματοποιούνται φιλικά ραντεβού, ραντεβού ζευγαριών αλλά και ανθρώπων που έχουν ανάγκη να χαλαρώσουν κυρίως μετά τον εργασιακό φόρτο της μέρας, κάνοντας μια βόλτα εκεί γύρω ή τρώγοντας σε κάποιο από τα καταστήματα του Μοναστηρακίου.

..Να χαλαρώσουν… γιατί είναι οι άνθρωποι που τα τελευταία χρόνια βιώνουν τις τεράστιες αλλαγές που έφερε η απότομη αλλαγή του οικονομικού κλίματος που, ακολούθως, ανέτρεψε τα δεδομένα της ζωής εκατομμυρίων Ελλήνων και οδήγησε σε ένα κλίμα βαθιάς απαισιοδοξίας για το μέλλον.

ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ
Photo: Θεανώ Γαρμπή

Για ένα μέλλον, όμως, που πρώτα έχει το δικό του παρόν! Και για το παρόν αυτών των μικρομεσαίων δεν μπορεί τώρα πια να εγγυηθεί κανείς. Ειδικά, μετά από δεκαετίες πελατειακών σχέσεων και λειτουργίας του γνωστού κρατικοδίαιτου μοντέλου στρεβλής ανάπτυξης.

Μοντέλου που δημιουργήθηκε για να προστατεύσει πολλούς μικρομεσαίους επιχειρηματίες και μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα που κατά τη δεκαετία του 70 και του 80 ένιωθαν ότι από την οικονομική ανασφάλεια, που υπήρχε στη χώρα λόγω διεθνούς ανταγωνισμού και ξεπερασμένης τεχνολογικής υποδομής των ελληνικών επιχειρήσεων, θα γλίτωναν μόνο με μία θριαμβευτική είσοδο στον ασφαλή δημόσιο τομέα και μόνο αν διεκδικούσαν προνόμια που θα αναβάθμιζαν την οικονομική και κοινωνική τους θέση.

Από την εποχή των κατοχικών συσσιτίων… στην εποχή της βίαιης αναπροσαρμογής και της οικονομικής αποψίλωσης των μικρομεσαίων.

Από την εποχή των μικρών βιοπαλαιστών της πλατείας.. στις μεγάλες αντιθέσεις μεταξύ φτωχοποιημένων στρωμάτων και ελίτ

Σήμερα, όμως, το μοντέλο αυτό, έστω και αν πράγματι συγκράτησε επί δεκαετίες σε πολύ πιο χαμηλό επίπεδο σε σχέση με σήμερα τις κοινωνικές ανισότητες, έχει καταρρεύσει. Και αν κάποτε η πλατεία είδε με τα μάτια της να προσφέρονται κατοχικά συσσίτια, σήμερα βιώνει την εποχή των μνημονίων και την οικονομική αποψίλωση των μικρομεσαίων που είτε προσπαθούν να μη χάσουν την κοινωνική τους θέση, είτε, αλίμονο, προσπαθούν πια να παλέψουν έστω για το πιο βασικό, την επιβίωσή τους! Τα δε συσσίτια μοιράζονται τώρα σε άλλες περιοχές του κέντρου της Αθήνας!

kouzina

Λέγαμε, όμως, για την προσπάθεια των μικρομεσαίων στρωμάτων να επιβιώσουν. Αυτός είναι ο βασικός τους στόχος. Ένας στόχος, όμως, του οποίου η επίτευξη ολοένα και δυσχεραίνεται από τις οικονομικές εξελίξεις των τελευταίων ετών. Διότι, ο πληθυσμός αυτός έχει να αντιμετωπίσει πολλούς εχθρούς.

Τα τελευταία χρόνια, στην Ελλάδα, αλλά και στην Αθήνα, εν προκειμένω, το κλίμα ήταν και συνεχίζει να είναι εξαντλητικό για τα μικρομεσαία στρώματα. Αντιμετώπισαν μία βίαιη αναπροσαρμογή.

Πρώτα απ΄ όλα, αυξήθηκαν οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες μετά τις συνεχόμενες μειώσεις στους μισθούς. Είναι βέβαιο ότι πολλά νέα παιδιά, επιβιώνουν χάρη στο μικρομεσαίο οικονομικό θαύμα που δημιουργήθηκε τις προηγούμενες δεκαετίες από τους λεγόμενους “νοικοκυραίους” της μικρομεσαίας τάξης.

Βιώνουν όμως και την περιθωριοποίηση και τον οικονομικό αποκλεισμό από τις οικονομικές διαδικασίες και την αγορά εργασίας αφενός λόγω δραματικής αύξησης των ανέργων και αφετέρου λόγω φοβερής μείωσης των προσλήψεων που πολλές φορές αποκλείει νέους ανθρώπους ακόμα και από εργασίες πολύ χαμηλού επιπέδου.

Ακόμα, πολλοί από τους ανθρώπους που κυρίως τα μεσημέρια χαλαρώνουν στο Μοναστηράκι, σύμφωνα με έρευνες, δουλεύουν απίστευτες ώρες. Ατελείωτες ώρες.. και τελικά δεν έχουν, άνδρες και γυναίκες, την πολυτέλεια και του παραμικρού ελεύθερου χρόνου καθώς γυρίζουν στα σπίτια τους συνήθως αποτελειωμένοι από το καθημερινό σκληρό εργασιακό περιβάλλον. Αλλά, θα σκεφτείτε δικαίως, τουλάχιστον, έτσι μπαίνει στην άκρη το επιχείρημα περί…”τεμπέληδων του νότου”…

Οι ίδιοι άνθρωποι, όμως, βιώνουν και την αποδιάρθρωση, λόγω αλλαγής του οικονομικού κλίματος, του παραδοσιακού οικογενειοκρατικού μοντέλου που προστάτευε σταθερά τις νέες γενιές και δεν τις εξέθετε από νωρίς σε κινδύνους.

Ακόμα, έστω και αν πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους κατέχουν πτυχία αξίας αλλά και σημαντικές επαγγελματικές δεξιότητες, όταν προσπαθούν να εισέλθουν στην αγορά εργασίας, γρήγορα βρίσκονται στην πιεστική θέση να παραδεχτούν ότι όλα αυτά, πολλές φορές, δεν έχουν αντίκρυσμα, μια και η αγορά εργασίας δεν προσφέρει τις αναζητούμενες ευκαιρίες, ή προσφέρει, πια, αρκετά ή πολύ χαμηλές αμοιβές.

Βιώνουν όμως και τον περιορισμό της απασχόλησης στο δημόσιο, που για αρκετές δεκαετίες αποτελούσε ισχυρό δρόμο κοινωνικής ανέλιξης για μικρά και μεσαία στρώματα.
Αυτοί οι νέοι άνθρωποι, τουλάχιστον, έχουν πολύ περισσότερο ελεύθερο χρόνο για να γίνουν θαμώνες, αν το θέλουν, της πλατείας Μοναστηρακίου..

monastiraki

Βρίσκονται αντιμέτωποι με μεγάλες επιβαρύνσεις των ακινήτων που κατέχουν αλλά και με την φοβερή αγωνία για την αποπληρωμή δανείων που πάρθηκαν για δημιουργία επιχειρήσεων και αγορά σπιτιών. Έζησαν όμως και το κλείσιμο εκατοντάδων χιλιάδων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, γεγονός που περιορίζει κατά πολύ την αυτοαπασχόλησή τους.

Και φοβούνται βέβαια ότι θα έρθουν σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό αντιμέτωποι με τον κοινωνικό αποκλεισμό και την περιθωριοποίηση από την αγορά εργασίας, πράγμα που θα οδηγήσει σε ψυχολογικό εκμηδενισμό αυτού του πληθυσμού αν συμβεί.

Τέλος, βιώνουν τη μεγάλη αναμονή πριν την εξεύρεση κάποιας εργασίας ή και την απειλή του εργασιακού ξενιτεμού για αναζήτηση επαγγελματικής τύχης και γενικά, τα τελευταία χρόνια, τα στρώματα αυτά, είδαν να θίγονται οι περισσότερες κοινωνικές εγγυήσεις της εργασίας γεγονός που έκανε πολλούς νέους να ξαναγυρίσουν στα μικρά, πολλές φορές, σπίτια των γονιών τους και να ξαναζήσουν εκεί ασφυκτιώντας είτε σε επίπεδο χώρου, είτε σε επίπεδο ψυχολογίας!

Φυσικά, η δύναμη των μικρομεσαίων δεν έχει εκμηδενιστεί. Σε καμία περίπτωση! Αλλά, οι νέες γενιές, λίγο πολύ, καθημερινά, έρχονται αντιμέτωπες με αυτό το σκληρό μείγμα προβλημάτων.

astegoi

Πέρα, όμως, από τους μικρομεσαίους, στην πλατεία, ιδιαίτερα τις βραδυνές ώρες, θα παρατηρήσει κανείς και ένα άλλο φαινόμενο, φαινόμενο και αυτό της κρίσης. Στο κέντρο της Αθήνας, καθημερινά, ψάχνουν με αγωνία για κατάλυμα 1.000 άστεγοι, μέρος των 11.000 αστέγων της πρωτεύουσας. Και μάλιστα, το πιο παράδοξο απ΄όλα είναι ότι πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους, που κυρίως είναι άντρες με μέτρια ή κακή υγεία λόγω της ταλαιπωρίας που περνούν, δεν είναι τοξικοεξαρτημένοι ή εξαθλιωμένοι οικονομικά αλλά.. νεοάστεγοι! Δηλαδή, άνθρωποι που δεν κατάφεραν να σώσουν τα σπίτια τους από τη δίνη της κρίσης, είτε γιατί έμειναν άνεργοι, είτε γιατί έχασαν τη δουλειά τους λίγο πριν συνταξιοδοτηθούν, είτε διότι δεν μπορούσαν να πληρώσουν τα δάνεια που είχαν πάρει.

Και έτσι, αν κάνεις μια βόλτα στην πλατεία αλλά και στους γύρω δρόμους, θα εντοπίσεις αρκετό τέτοιο κόσμο που ζει αυτό το απίστευτο δράμα, όταν – και εδώ είναι η άλλη αντίθεση της περιοχής και αυτής της κοινωνίας – δύο βήματα μόνο πιο πέρα, σε γνωστή ταβέρνα της πλατείας, κατά καιρούς, συχνάζουν πολιτικοί, δικηγόροι, δημοσιογράφοι, καλλιτέχνες και άλλα πρόσωπα που ζουν με τον ακριβώς αντίθετο τρόπο. Αυτή είναι η κορυφαία αντίθεση της πλατείας! Οι νεοάστεγοι.. ένα βήμα δίπλα από την οικονομική ελίτ αλλά με καμία ελπίδα, όπως φαίνεται, σωτηρίας!

Και φυσικά, αν κοιτάξει κανείς γύρω του ακόμα καλύτερα, θα δει και άλλους ανθρώπους που βιώνουν το φάσμα της φτώχειας και του αποκλεισμού. Είναι οι μικροί “αλήτες” με τα ακορντεόν.. που κάποιοι προφανώς τους εκμεταλλεύονται και που το βάζουν στα πόδια όταν οσμιστούν τη δημοτική αστυνομία της πόλης να περνά, είναι οι άνθρωποι που ζουν από τον παλιακό ήχο της λατέρνας και είναι και οι περιφερόμενοι μουσικοί, οι μικροπωλητές αλλά και οι γυναίκες Ρομά που πουλούν λουλούδια στα ζευγάρια που περιέρχονται τα γύρω μέρη, στοιχεία που πάντα υπήρχαν και πάντα φαίνεται θα υπάρχουν για να μας υπενθυμίζουν ότι ο κόσμος της βιοπάλης αγωνιά καθημερινά για την επιβίωση κόντρα στις δύσκολες εποχές.

Συνοικία του Ψυρρή

Από την πλούσια και κεντρική συνοικία του δεκάτου ενάτου αιώνα.. στους παραβατικούς Κουτσαβάκηδες.

Και από τη Μικρασιατική καταστροφή και την Κατοχή… στην άναρχη δόμηση του 60 και στα νυχτερινά κέντρα και τα μπαρ του 90

 Άκρως διαφορετική, κοινωνικά και πολτισμικά, είναι η διπλανή γειτονία του Ψυρρή. Εδώ, όπως και σε πολλές άλλες περιοχές της Αθήνας (Ομόνοια, Πατήσια, Κυψέλη, Αγ. Παντελεήμονας κ.λπ.), απλώνεται το άβατο των ξένων μεταναστών που συνέρρευσαν τα τελευταία 15-20 χρόνια στην Ελλάδα και που κατοίκησαν και στην πυκνοκατοικημένη συνοικία του Ψυρρή, σε μικρά και φθηνά διαμερίσματα, προσφέροντας, οι περισσότεροι από αυτούς, την πολύ χαμηλά αμειβόμενη εργασία τους σε Έλληνες μικρομεσαίους επιχειρηματίες.

psiri mikrasia

Ποια ήταν η ζωή της συνοικίας, όμως, κατά τη μακροχρόνια ιστορική της εξέλιξη; Του Ψυρρή είναι μία από τις πιο παλιές αθηναϊκές συνοικίες και πρώτη φορά το όνομά του συναντάται σε κείμενο περιηγητού που επισκέφτηκε τη χώρα το 1678.

Αργότερα, προεπαναστατικά, θα κατοικήσουν εδώ διάφοροι επιφανείς παράγοντες που έζησαν την τεταμένη εκείνη περίοδο στην πόλη, μεταξύ των οποίων ο Λόρδος Μπάιρον που διέμεινε σε σπίτι πλούσιου Αθηναίου της εποχής.

Μετά, μάλιστα, την απελευθέρωση από τον οθωμανικό ζυγό, η περιοχή θα γίνει η γειτονιά μερικών από τις πιο αρχοντικές αθηναϊκές οικογένειες που θα χτίσουν νεοκλασικά, αυτές αλλά και πολλοί Έλληνες της διασποράς, σπίτια που πολλά από αυτά σώζονται, σε κακή κατάσταση τα περισσότερα, έως και σήμερα. Στην περιοχή, έμεινε για ένα διάστημα ακόμα και ο βασιλιάς Όθωνας και η περιοχή θα είχε ανέβει ακόμα ψηλότερα σε επίπεδο κοινωνικού στάτους αν προχωρούσε το σχέδιο για ανέγερση των ανακτόρων στην περιοχή του Κεραμεικού.

Όμως, παράλληλα με την αθηναϊκή ελίτ, του Ψυρρή ήταν και η γειτονιά πολλών φτωχών Αθηναίων που επιβίωναν κάνοντας διάφορες μικροδουλειές στη γύρω – και όχι μόνο – αγορά. Πολλές μάλιστα από τις φιγούρες και τους χαρακτήρες της συνοικίας, θα περάσουν μέσα στα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη που κατοίκησε, σε φτωχόσπιτα της συνοικίας, για περίπου 20 χρόνια.

Στο κέντρο της συνοικίας, θα κατασκευαστεί και η πλατεία Ηρώων, από τις πιο παλιές αθηναϊκές πλατείες, προς τιμήν των αγωνιστών της επανάστασης που συναντιούνται εκεί προεπαναστατικά. Το παράδοξο είναι, όμως, ότι οι άνθρωποι που συνέβαλαν στην απελευθέρωση της Ελλάδας, τα επόμενα χρόνια θα περιφέρονται στου Ψυρρή άνεργοι και περιφρονημένοι από το κράτος, προσπαθώντας, μαζί με τους άλλους φτωχούς κατοίκους της συνοικίας να επιβιώσουν!

psiri old

Πέρα, όμως, από αυτά τα παράδοξα, του Ψυρρή θα διατηρήσει και μία πιο light πλευρά αφού, σε όλες αυτές της εποχές της νεοελληνικής ζωής, θα λειτουργήσει και ως κοσμικό στέκι, με διάσημες ταβέρνες και καπηλειά, στα οποία θα συχνάζουν μόνιμοι θαμώνες από όλο το φάσμα της κοινωνικής ιεραρχίας: Γαλαζοαίματοι και κοινοί θνητοί, υπουργοί και φτωχοαθηναίοι!

Τα δε φτωχά στρώματα της συνοικίας θα είναι το δυναμικό που θα εργαστεί σε μια περιοχή η οποία από τότε φιλοξενούσε πλήθος εμπορικών επιχειρήσεων, πράγμα που – έστω σε μικρότερο βαθμό – συμβαίνει και σήμερα.

Προς το τέλος, ωστόσο, του δεκάτου ενάτου και στις αρχές του εικοστού, όπως και στα τέλη του εικοστού, η ατμόσφαιρα και η κοινωνική σύνθεση της περιοχής θα μεταβληθούν ριζικά και του Ψυρρή θα χάσει την αύρα του. Από το 1870 και μετά, την περιοχή θα ορίζουν οι κουτσαβάκηδες: Παράνομα και κακοποιά στοιχεία που με τη δράση τους θα γίνουν το φόβητρο των Αθηναίων εκείνης της εποχής. Οι παραβατικοί αυτοί τύποι λήστευαν, κακοποιούσαν ανθρώπους, κατέστρεφαν περιουσίες, έπρατταν ακόμα και φόνους και εξυπηρετούσαν μέχρι και πολιτικά συμφέροντα χρησιμοποιούμενοι από τους πολιτικούς της εποχής για να ασκήσουν τρομοκρατία στην αντίπαλη παράταξη. Η δράση τους, ωστόσο, έληξε το 1893, όταν επί πρωθυπουργίας Χ. Τρικούπη, η αστυνομία κατάφερε να τους συντρίψει.

Η τεταμένη, όμως, ιστορία του Ψυρρή θα συνεχιστεί όταν το 1922 θα εγκατασταθεί εκεί μέρος των προσφύγων που ήρθαν από τη Μικρασία και η συνοικία θα αποκτήσει, για μία ακόμη φορά στην ιστορία της, νέα κοινωνικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά, νέα αύρα.

Αλλά και τις επόμενες δεκαετίες, η γειτονιά θα συνεχίσει να αποτελεί μέρος της ιστορικής πραγματικότητας ζώντας την περιπέτεια της κατοχής και της πείνας, όπως και όλη η πόλη, αλλά και τις σφαγές της εμφύλιας διαμάχης.

Για να έρθει τελικά η ανάπτυξη της δεκαετίας του ’60 και να χτιστούν στη συνοικία μοντέρνες πολυκατοικίες που στέγαζαν στα ισόγεια τους τα εμπορικά μαγαζιά και τις βιοτεχνίες. Τότε είναι που πολλοί κάτοικοι του Ψυρρή εγκατέλειψαν τη περιοχή επειδή είχαν μάθει να αντικρίζουν την Ακρόπολη από κάθε πλευρά του Ψυρρή και ξαφνικά βρέθηκαν εγκλωβισμένοι ανάμεσα στην υπέρμετρη δόμηση της εποχής των πολυκατοικιών.

Το επόμενο μεγάλο βήμα αλλαγής της φυσιογνωμίας του έρχεται τη δεκαετία του ’90 όπου, στη θέση παλιών βιοτεχνιών και εμπορικών μαγαζιών, που άλλα έκλεισαν και άλλα μεταστεγάστηκαν, ανοίγουν δεκάδες μπαρ και καφετέριες, μεταλλάσσοντας τη συνοικία σε ένα από τα πλέον κεντρικά και κοσμικά στέκια διασκέδασης των Αθηναίων και όχι μόνο. Τότε, μη μπορώντας να αντέξουν το θόρυβο κάποιων μπαρ και κέντρων νυχτερινής διασκέδασης, πολλοί κάτοικοι της ιστορικής γειτονιάς αναγκάζονται να μετοικήσουν.

Η περιοχή σήμερα

Από το περιθώριο των Κουτσαβάκηδων… στους περιθωριοποιημένους μετανάστες του κέντρου

Η γκετοποιημένη συνοικία, η οικονομική κρίση που ανέκοψε την “τρελή” κοσμική κίνηση και η αγορά που δίνει ακόμα τόνο σε μια έντονα αφημένη περιοχή του κέντρου

Σήμερα, ειδικά μετά και την πτώση κατά 30 με 40% στην κίνηση των νυχτερινών μαγαζιών του Ψυρρή λόγω κρίσης αλλά και λόγω των προβλημάτων εγκληματικότητας που υπάρχουν ή λόγω δυσφήμησης που έγινε κατά της περιοχής, στη συνοικία κυριαρχεί το στοιχείο των μεταναστών. Δηλαδή, ακριβώς δίπλα στο Μοναστηράκι όπου κυρίως κινείται κόσμος από τα μικρά και μεσαία στρώματα της πόλης, υπάρχει μία περιοχή-γκέτο όπου κυρίως μετανάστες, αλλά και κάποιοι Έλληνες, δραστηριοποιούνται με διάφορους τρόπους οικονομικά, κινούμενοι σε μία υποβαθμισμένη, απαξιωμένη, εγκαταλελειμμένη και αισθητικά ανομοιόμορφη περιοχή.

psiri

Το ενδιαφέρον, ωστόσο, στοιχείο είναι ότι οι μετανάστες κινούνται αποκλειστικά σε αυτή την περιοχή και σε καμία περίπτωση δεν παραβιάζουν τα “σύνορα” που θα τους οδηγούσαν σε περιοχές με εντελώς άλλα κοινωνικά και οικονομικά χαρακτηριστικά όπως είναι η πλατεία Αγίας Ειρήνης με την οποία η περιοχή του Ψυρρή συνορεύει με μοναδικό σύνορο την οδό Αθηνάς. Έτσι, ο μικρόκοσμος της συνοικίας κινείται σε μια περιοχή που είναι αρκετά ήρεμη την ημέρα, αλλά αντιμετωπίζει έντονη εγκληματικότητα τη νύχτα.

Με το που θα επιχειρήσει κάποιος να κάνει μια βόλτα στα στενά του Ψυρρή, θα “πέσει” πάνω στις αντιθέσεις της περιοχής. Στην υποβαθμισμένη αυτή γειτονιά.. υψώνεται ένα πολυτελές αθηναϊκό ξενοδοχείο που έχει μοναδική θέα προς την Ακρόπολη και το Μοναστηράκι. Η αντίθεση είναι χτυπητή και όλες τις ώρες της ημέρας.. από την κεντρική του πόρτα μπαίνουν και βγαίνουν Έλληνες και ξένοι που δεν έχουν καμιά κοινωνική σχέση με το περιθώριο του Ψυρρή.

ΨΥΡΡΗ-12-12-2013
Photo: Θεανώ Γαρμπή

Σαν μέρος, όμως, πέρα από τη δεδομένη υποβάθμιση, εξακολουθεί να έχει πνοή και αυτό μπορεί να το διαπιστώσει εύκολα κάποιος που θα περπατήσει τα στενά της συνοικίας: Δεκάδες μαγαζιών που σχετίζονται με τα δέρματα, τα μικροαντικείμενα, τα έπιπλα, τα ηλεκτρολογικά, τις λαμαρίνες, τα ρούχα, τα εργαλεία, τα ανταλλακτικά, τα παλαιά αντικείμενα αλλά και βιοτεχνίες διαφόρων ειδών υπάρχουν εκεί για να συνεχίσουν να δίνουν τον οικονομικό τόνο στην περιοχή. Στη δε κεντρική πλατεία του Ψυρρή, την πλατεία Ηρώων, θα βρει κανείς μαγαζιά με βαριές και παραδοσιακές γεύσεις όπως μπουγατσάδιικα με θεσσαλονικιώτικες γεύσεις ή γλυκοπωλεία που προσφέρουν σερμπέτια, αλλά και πιο παραδοσιακά μαγαζιά, στην εμφάνιση, όπως βολιώτικα τσιπουράδικα με φιγούρες θεάτρου σκιών και αφίσες από παλιές ελληνικές ταινίες.

Η υποβάθμιση, πάντως, στην περιοχή… κυριαρχεί… έστω και αν του Ψυρρή είναι μια περιοχή καθαρά κινηματογραφικής αισθητικής και μέρος όπου μπορείς να αντικρίσεις φιγούρες που θα σου μείνουν αξέχαστες αφού, καπνίζοντας το ναργιλέ, σε κοιτούν – αν τύχει – με ένα βαθύ, μυστηριακό αλλά και ταυτόχρονα αδιάφορο βλέμμα τη στιγμή που περνάς από μπροστά τους.

Κυριαρχούν εδώ διαφόρων εθνικοτήτων μετανάστες αλλά υπάρχουν και κάποιοι Έλληνες που κινούνται στη συνοικία ως εργαζόμενοι και ταυτόχρονα… δραστηριοποιούνται και παραβατικά στοιχεία για να μας θυμίσουν – τηρουμένων των αναλογιών – την εποχή που βασίλευε η αυθαιρεσία των κουτσαβάκηδων.

Και οι αναλογίες πράγματι είναι διαφορετικές αν υπολογίσει κανείς ότι πολλές από τις ληστείες που πραγματοποιούνται στα γύρω στενά, γίνονται ακόμα και κάτω από την πίεση της ανάγκης κάποιων μεταναστών να ληστέψουν για να μπορέσουν να ξοφλήσουν τον δουλέμπορο που τους έφερε στην Ελλάδα! Καταπληκτική μοίρα! Το κλίμα, βέβαια, αυτό της εγκληματικότητας το έζησαν στο πετσί τους ο κάτοικοι του Ψυρρή και πολλές φορές έφτασαν ακόμα και να κάνουν διαδηλώσεις για να σταματήσει η υποβάθμιση της περιοχής.

Ψυρρή
Photo: Θεανώ Γαρμπή

Φυσική συνέχεια, ωστόσο, του Ψυρρή είναι και το κομμάτι της οδού Ερμού που ξεκινά από την περιοχή του Θησείου και καταλήγει στο Μοναστηράκι. Με τη διαφορά ότι το σημείο αυτό του γνωστού δρόμου.. έχει χτυπήσει βάναυσα η κρίση. Μια βόλτα εκεί πείθει και τον λιγότερο παρατηρητικό ότι η περιοχή είναι μία “πιάτσα λουκέτων”! Υπάρχουν πολλά μαγαζιά που δραστηριοποιούνται στην περιοχή – παλαιοπωλεία, ινδικά restaurants, καταστήματα επίπλων, ρούχων, εργαλείων και τόσων άλλων πραγμάτων – αλλά η περιοχή ανήκει σε εκείνες τις πιάτσες όπου έχουν βάλει λουκέτο… ένα στα τρία μαγαζιά!

Στα μάτια μάλιστα του περαστικού δημιουργείται έντονα κακή εντύπωση από το λυπηρό γεγονός ότι τα ξενοίκιαστα καταστήματα, που βρίσκονται μάλιστα ένα βήμα από την πλατεία Μοναστηρακίου, είναι εξαιρετικά προσεγμένης κατασκευής!!

Η δε περιοχή αυτή θεωρείται φυσική συνέχεια του Ψυρρή όχι μόνο εμπορικά αλλά και σε επίπεδο κοινωνικής σύνθεσης μια και εδώ κινείται επίσης μεγάλος αριθμός μεταναστών που δουλεύει στις γύρω μικροεπιχειρήσεις. Επίσης, από τις μικροληστείες που πραγματοποιούνται σε διάφορα μέρη του κέντρου, καταλήγουν στα παλαιοπωλεία της περιοχής μία σειρά αντικειμένων που μεταπωλούνται σε ντόπιους και σε συλλέκτες.

Οδός Αθηνάς

Από παρ’ ολίγον δρόμος των ανακτόρων… σήμερα οδός έντονης οικονομικής δραστηριότητας αλλά και δρόμος όπου το βράδυ βγαίνει βόλτα η φτώχεια και η εξαθλίωση.

Οι μεγάλες, ωστόσο, αντιθέσεις, των κεντρικών αυτών περιοχών και δρόμων της Αθήνας, σε κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό επίπεδο, συνεχίζονται και σε έναν πασίγνωστο και κεντρικότατο αθηναϊκό δρόμο που ενώνει την περιοχή της Ομόνοιας με το Μοναστηράκι, την οδό Αθηνάς.

Εδώ, είναι εμφανέστατες, ακόμα και στο πιο αδιάφορο μάτι, οι κοινωνικές συνθήκες που ταλαιπωρούν, ολοένα και περισσότερο, τον κοινωνικά και οικονομικά αδύναμο ελληνικό πληθυσμό, αν και ο εμπορικός χαρακτήρας του δρόμου κρύβει, τη μέρα, και όχι τόσο τις απογευματινές και βραδινές ώρες, τα τεταμένα προβλήματα των ανθρώπων αυτού του δρόμου.

athinas old

Ενδιαφέρον, όμως, έχει να παρατηρήσει κανείς τις ιστορικές “μεταμορφώσεις” της οδού, μεταμορφώσεις που οδήγησαν στην επικράτηση του σημερινού της κοινωνικο-οικονομικού στίγματος.

Η οδός Αθηνάς σχεδιάστηκε το 1834, σε μια εποχή που, όπως είπαμε, το Μοναστηράκι ήταν το κεντρικότερο σημείο στην πόλη. Σχεδιαζόταν να είναι “ο δρόμος των ανακτόρων”, σε μια περίοδο, που καταρτιζόταν σχέδιο, το οποίο δεν υλοποιήθηκε, για ανέγερση του παλατιού στην ευρύτερη περιοχή της Ομόνοιας.

Θα ήταν ένας δρόμος που δε θα είχε μόνο εμπορικά καταστήματα αλλά ακόμα και θέατρο και καζίνο. Χτίστηκε, μάλιστα, στην πλατεία θεάτρου (τη σημερινή πλατεία Δημαρχίας ή πλατεία Κοτζιά) ένα καταπληκτικό θέατρο που σχεδίασε ο φημισμένος αρχιτέκτονας Τσίλερ αλλά το θέατρο αυτό αργότερα.. γκρεμίστηκε από τον.. Κοτζιά.. του οποίου, τελικά, το όνομα.. δόθηκε στην πλατεία!

Παράλληλα με τους σχεδιασμούς περί ανέγερσης των ανακτόρων στην περιοχή, ο δρόμος αναπτυσσόταν εμπορικά, χαρακτήρας της οδού που συνεχίζει να υπάρχει πολύ έντονα και σήμερα. Η Αθήνα, τότε, είχε μόλις γίνει πρωτεύουσα του νεότευκτου κράτους και σταδιακά στην οδό Αθηνάς άρχιζε να χτυπά η καρδιά της πόλης.

athinas old1

Οι Αθηναίοι της εποχής μπορούσαν να κάνουν τον περίπατό τους στον μεγάλο για την εποχή δρόμο και να ψωνίσουν από την πλατεία της εμπορικής αγοράς όπου στο μεγάλο τοπικό παζάρι.. συγκεντρώνονταν όλα τα εμπορεύματα που έφταναν από την επαρχία και το εξωτερικό. Αργότερα, το 1878, θα ξεκινούσε η κατασκευή της Δημοτικής Αγοράς Αθηνών ή Βαρβακείου αγοράς, η λειτουργία και η παράδοση της οποίας συνεχίζεται ως και σήμερα, με χιλιάδες Αθηναίους να την επισκέπτονται από διάφορα σημεία της Αθήνας και να απομακρύνονται προς στιγμήν από το θόρυβο και το καυσαέριο του δρόμου χάρη στις εξαίσιες μυρωδιές των μπαχαρικών, των φρούτων, των ψαριών και των ελιών, προϊόντα που πωλούνται στα υπόστεγα αλλά και στο κάτω μέρος της, στην πλατεία, και προσελκύουν έντονα τον κόσμο.

Όταν, ωστόσο, ακυρώθηκαν τα σχέδια για ανέγερση του παλατιού, ο δρόμος προσέλαβε πια έναν καθαρά εμπορικό χαρακτήρα όπου δεν υπήρχαν απλά τα μαγαζιά των τοπικών εμπόρων εκεί αλλά και τα σπίτια τους, κάποια από τα οποία – όσα δεν γκρεμίστηκαν για να χτιστούν οι ψυχρές πολυκατοικίες του μοντερνισμού – σώζονται, σε πολύ κακή κατάσταση, ακόμα.

Στην Αθηνάς, όμως, υπάρχουν ακόμα και άλλα σπουδαία κτήρια της εποχής, δείγματα της αρτ-νουβώ αλλά και νεοκλασικά κτήρια ακόμα και του 1900 ή πιο καινούρια που κατά εποχές ανεγείρονταν εκεί δεδομένου ότι ο δρόμος αυτός, μέχρι και τη δεκαετία του ’50, ήταν ένας δρόμος πολυτελείας.

Έως και τότε αλλά και μετά, η Αθηνάς ήταν μεγάλος δρόμος που οδηγούσε στην Ομόνοια, κεντρικότατο σημείο συνάντησης για Αθηναίους αλλά και νεοφερμένους από την επαρχία που, μεταπολεμικά, όχι μόνο σύναπταν σε αυτό τον δρόμο κοινωνικές επαφές αλλά δραστηριοποιούνταν οικονομικά για να καταφέρουν, στήνοντας μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις ή στηριζόμενοι στο τότε ισχυρό αντίκρυσμα των πανεπιστημιακών σπουδών, να “χτίσουν” την μικρομεσαία τάξη της εποχής της οποίας η δυναμική μόλις είχε ξεκινήσει να ξεδιπλώνεται.

athinas old2

Στα επόμενα χρόνια, στις πολυόροφες πολυκατοικίες, που θα χτιστούν εκεί που λίγο πριν υπήρχαν τα κτήρια του νεοελληνικού κλασικισμού, θα στεγαστεί μεγάλο πλήθος γραφείων ελεύθερων επαγγελματιών, μικρομεσαίων επιχειρηματιών και εταιριών και η οδός Αθηνάς θα συνεχίσει την πορεία της ως κεντρικός δρόμος.

Η περαιτέρω, ωστόσο, ανάπτυξη της πόλης, με τα χρόνια, ενώ δε θα της αφαιρέσει τον εμπορικό ρόλο της, σαφώς θα της απορροφήσει μεγάλο μέρος της παλιάς αίγλης της μέχρι να φτάσει και η ώρα, κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, να εκπροσωπεί πια έναν κεντρικό αλλά και ταυτόχρονα πολύ υποβαθμισμένο δρόμο. Αυτό, είναι εμφανές ιδιαίτερα τις απογευματινές και βραδινές ώρες. Όταν, τα εμπορικά μαγαζιά κλείνουν και.. στους δρόμους βγαίνουν βόλτα οι εκρηκτικές κοινωνικές ανισότητες της πρωτεύουσας.

Η οδός Αθηνάς σήμερα: Δρόμος τεσσάρων ταχυτήτων.

Δρόμος μεγάλης εμπορικής αγοράς και οικονομικής κίνησης, δρόμος σκληρά εργαζόμενων πολιτών, δρόμος των μεταναστών αλλά οδός φτώχειας, ανεργίας, εξαθλίωσης και συσσιτίων.

Η Αθηνάς σήμερα είναι ένας δρόμος τριών ταχυτήτων. Από τη μία πλευρά, στο μήκος της δραστηριοποιούνται εκατοντάδες καταστημάτων που πουλούν ποικίλα εμπορεύματα και ταυτόχρονα, στις μεγάλες παλιές πολυκατοικίες, συνεχίζουν να στεγάζονται εταιρίες, επιχειρήσεις και ελεύθεροι επαγγελματίες. Τα εμπορικά καταστήματα συνιστούν μία ετερόκλητη εν πολλοίς αγορά όπου τα πιο συνηθισμένα είδη είναι τα εργατικά ρούχα, τα είδη τεχνολογίας, τα εργαλεία, τα καταστήματα γρήγορου φαγητού και πολλά άλλα. Ωστόσο, μπορεί κανείς να βρει και πιο πολυτελή ρούχα που εμπορεύονται ορισμένα καταστήματα. Αλλά, είναι τυχαίο ότι τα μαγαζιά αυτά έχουν την έδρα τους στην πλευρά του δρόμου που οδηγεί στην περιοχή της Αγίας Ειρήνης; Όχι. Δεν είναι καθόλου τυχαίο μάλλον.

athinas

Παράλληλα, όμως είναι και η οδός των σκληρά εργαζόμενων ντόπιων, του κοινωνικού αποκλεισμού, της φτώχειας, των χαμηλών αμοιβών αλλά και του φθηνότατου εργατικού δυναμικού των μεταναστών που κατοικούν στις υποβαθμισμένες περιοχές του κάτω μέρους της οδού Αθηνάς. Οι αντιθέσεις δεν πολυφαίνονται τη μέρα. Το είπαμε..

Γι’ αυτό, ίσως δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι το άγαλμα του Περικλέους που στέκεται έξω από το δημαρχείο της πόλης.. κοιτά μάλλον συνοφρυωμένο τις απογευματινές και βραδινές αντιθέσεις που κρύβουν τα γύρω στενά των περιοχών που συνορεύουν με του Ψυρρή.

Ταυτόχρονα, σε αυτό το σημείο της πρωτεύουσας, πλανάται αγέρωχο το φάντασμα της φτώχειας και της εξαθλίωσης! Τα τελευταία χρόνια, πολύ περισσότερο από παλαιότερα, οι δομές του Δήμου αλλά και άλλοι φορείς, όπως η εκκλησία, οργάνωναν συσσίτια στα οποία προσέρχονταν καθημερινά εκατοντάδες ανέργων και χαμηλοσυνταξιούχων για να ..μην πεθάνουν από την πείνα! Η πλειοψηφία μάλιστα των ανέργων.. δεν έπαιρνε καν επίδομα ανεργίας! Το επίδομα παίρνουν 110.000 από τους 800.000 που αναζητούν εργασία! Πολλοί από αυτούς τους πολίτες ανακουφίστηκαν έστω και προσωρινά από τις πρωτοβουλίες για τα κέντρα σίτισης, τους ξενώνες φιλοξενίας, το κοινωνικό παντοπωλείο, το κοινωνικό φαρμακείο και τη διανομή ελαφρώς μεταχειρισμένων ρούχων.

Η φτώχεια, λοιπόν, συγκλονίζει στο σημείο αυτό, και όχι μόνο, της Αθήνας. Άλλωστε, τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Το 23,1% του γενικού πληθυσμού είναι σε κίνδυνο φτώχειας και αυτό αφορά όποιον φτάσει στο σημείο να έχει ετήσιο εισόδημα 5.708 ευρώ ή όποια οικογένεια τριών ατόμων καλύπτει τις ανάγκες της μόνο με το ετήσιο εισόδημα των 11.986 ευρώ.

Για τα χαμηλά, μάλιστα, αυτά εισοδήματα ευθύνεται, πέραν των άλλων, το γεγονός ότι περισσότερο από 1.000.000 κόσμος στην Ελλάδα (ή 16,15 του πληθυσμού) δεν εργάζεται καθόλου ή εργάζεται λιγότερους από τρεις μήνες το χρόνο. Η δε ανεργία των νέων.. ανέρχεται στο 62,5%! Με αυτή την κατάσταση, τα όποια οικογενειακά εισοδήματα.. απλά κάνουν φτερά! Και όχι μόνο αυτό! Δεν είναι μόνο ποσοτικό το ζήτημα. Απόδειξη ότι 3.700.000 πολίτες στερούνται τέσσερα από εννέα αγαθά και υπηρεσίες ενώ το χειρότερο φαινόμενο είναι ο υποσιτισμός παιδιών μικρών ηλικιών!

Σκληρή είναι, όμως, η ζωή σε αυτή τη γωνιά της Αθήνας και για τους πλέον επιρρεπείς στην ταλαιπωρία και στην εξαθλίωση, τους μετανάστες. Στις γύρω περιοχές διαμένουν και προσφέρουν φθηνή εργασία χιλιάδες μετανάστες που, αν και τα προηγούμενα χρόνια κάλυψαν τις θέσεις εργασίας στις οποίες δεν είχαν ανάγκη να δουλέψουν οι ντόπιοι, σήμερα αναζητούν, πολλοί από αυτούς, τρόπο εξόδου από τη χώρα.

Οι γειτονιές στις οποίες μένουν είναι υποβαθμισμένες και είναι εκείνες οι γειτονιές που τη δεκαετία του ’90 και αργότερα εγκατέλειψαν πολλοί κάτοικοι του κέντρου για να κατοικήσουν στα βόρεια προάστια της Αθήνας, συμβάλλοντας στην προαστιοποίηση.

barbakeios

Η ζωή στα μέρη αυτά, που εκτείνονται στο κάτω μέρος της οδού, είναι γκετοποιημένη, στεγανοποιημένη και ορίζεται από το μεγάλο αριθμό ξένων κατοίκων, τις εκδιδόμενες γυναίκες, τη διακίνηση ναρκωτικών, το παρεμπόριο, την εγκληματικότητα αλλά και την δραστηριοποίηση πολλών μεταναστών σε μικρές επιχειρήσεις που τα προηγούμενα χρόνια με κόπο δημιούργησαν.

Δεν πρέπει να ισοπεδώσουμε κανέναν και με τίποτα. Άλλωστε, ένα κομμάτι των γύρω στενών της οδού Αθηνάς, περιλαμβάνει διάφορες μικρές αγορές με είδη παντοπωλείου τις οποίες έστησαν Ρώσοι, Κινέζοι, Πολωνοί και Ουκρανοί. Στο δε κάτω μέρος της δημοτικής αγοράς, στην πλατεία, οι εργαζόμενοι είναι καθαρά ξένων εθνικοτήτων και δουλεύουν πολύ σκληρά! Μια βόλτα προς τα’ κει μπορεί να μας πείσει.

Αλλά, η αγορά αυτή, της οδού Αθηνάς, στην οποία δουλεύουν Έλληνες και ξένοι, παρουσιάζει μία αρκετά απογοητευτική όψη και σε επίπεδο κλειστών καταστημάτων. Παντού, υπάρχουν άδεια μαγαζιά και πάλι το φαινόμενο αυτό δεν γίνεται εύκολα αντιληπτό κατά της ώρες της εμπορικής αιχμής αλλά τα απογεύματα που η ησυχία του δρόμου αφήνει όποιον επιθυμεί να παρατηρήσει καλύτερα τις εκεί συνθήκες.

Έκλεισαν λοιπόν, πολλά μαγαζιά, συμβάλλοντας στην υποβάθμιση του δρόμου, διότι πολλοί επιχειρηματίες – της οδού αλλά και άλλων κεντρικών αθηναϊκών σημείων – δεν μπόρεσαν να αντεπεξέλθουν στα λειτουργικά έξοδα, αδυνατούσαν να αποπληρώσουν τους υψηλούς φόρους και τις οφειλές τους στα ασφαλιστικά ταμεία και παρά την τεράστια πτώση των ενοικίων, δεν είχαν ούτε καν τη δυνατότητα να είναι συνεπείς σε αυτή τους την υποχρέωση.

Και πόσο μάλλον όταν έβλεπαν και βλέπουν τα εμπορικά κέντρα να μην βάλλονται τόσο πολύ από την κρίση και την μείωση της κατανάλωσης αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και να αυξάνουν οριακά το τζίρο τους, ενισχυμένα από την πληρωμή χαμηλότερων ενοικίων σε σχέση με τις κεντρικές οδούς, βοηθούμενα επικοινωνιακά και έχοντας εξασφαλίσει υψηλή επισκεψιμότητα λόγω της φήμης τους που τους δίνει ένα μεγάλο πλεονέκτημα, αυτό της μεγάλης αποδοχής των καταναλωτών.

Αυτή είναι η εικόνα της οδού Αθηνάς σήμερα και παρά τις προβλέψεις για καλύτερες μέρες μέσα στα επόμενα χρόνια και ήδη από το 2015 και παρά την εκπληκτική, ειδικά σε κάποιες περιόδους κίνησης, όπως αυτής των εορτών, το τοπίο εκεί σε επίπεδο κοινωνικής πόλωσης, είναι και φαίνεται ότι θα συνεχίσει να είναι μελανό.

Πλατεία Αγίας Ειρήνης

Αέρας Νέας Υόρκης… στο κέντρο της Αθήνας!

Μπαρ και restaurants με θαμώνες μεσαίων και ανώτερων στρωμάτων, πρόσωπα της οικονομικής ελίτ και πολλούς celebrities..

Αν, όμως, το τοπίο είναι σκούρο για διάφορες κοινωνικές ομάδες στην οδό Αθηνάς, ελάχιστα μέτρα πιο πέρα, στην πλατεία της Αγίας Ειρήνης και στα γύρω στενά, το τοπίο αλλάζει ριζικά παραπέμποντας σε αισθητική που υπηρετείται από τον νεουορκέζικο αλλά και λονδρέζικο αέρα.

ag. eirinis

Ο λόγος για τα μπαρ και τα restaurants της περιοχής που τα τελευταία χρόνια, τα χρόνια της κρίσης, με το streamline modern στυλ που έχουν “πασάρει” και την Manhattan – soho industrial διακόσμησή τους, έχουν “χτίσει” ένα καινούριο στέκι, στέκι με μαγαζιά όντως εκλεκτής αισθητικής που στους τοίχους τους έχουν γκράφιτι με πρωταγωνιστές της παγκόσμιας μουσικής σκηνής, χαρούμενα χρώματα, νίκελ αλλά και έντονους φωτισμούς που σε προσγειώνουν κατευθείαν στη Νέα Υόρκη..

Το στέκι δημιουργήθηκε επί κρίσης όπως είπαμε και τα μαγαζιά ξεφύτρωσαν εκεί που πριν στεγάζονταν διάφορα εμπορικά καταστήματα που έκλεισαν. Το σκεπτικό των επιχειρηματιών ήταν απλό: Στο θορυβώδες και αποπνικτικό, πολλές φορές, κέντρο της Αθήνας, θα έστηναν ένα στέκι ξεκούρασης για όλους εκείνους τους ανθρώπους που θα ήθελαν να χαλαρώσουν με φίλους, σχέσεις ή να πραγματοποιήσουν ένα επαγγελματικό ραντεβού.

Το εγχείρημα έπιασε και ίσως αυτό να σχετίζεται με το γεγονός ότι, πέρα από την περιγραφή που πριν έγινε, τα μαγαζιά επένδυσαν σε πολύ εξυπηρετικό προσωπικό, είχαν να προτείνουν πάρα πολλές πρωτότυπες γεύσεις και πολύ ποιοτικό φαγητό που μπορούσε να ικανοποιήσει ακόμα και τους πιο απαιτητικούς. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι μουσικές που πλαισιώνουν, το βράδυ, το στέκι, που δεν είναι άλλες από world, funk, rock και freestyle ακούσματα.

Που απευθύνεται όμως το σχετικά νέο στέκι; Αν και εκεί πηγαίνουν ακόμα και άνθρωποι που προτιμούν το μέρος σε επίπεδο αισθητικής και γούστου και ανήκουν ακόμα και σε χαμηλά οικονομικά στρώματα και αν και μέσα στις ώρες της ημέρας κινείται πολύ διαφορετικός κόσμος στην πλατεία και στη γύρω περιοχή, είναι σαφές ότι ο κόσμος που τραβά το στέκι.. δεν έχει καμία σχέση με τον κόσμο του Ψυρρή, της οδού Αθηνάς και της πλατείας Μοναστηρακίου!! Λίγα μέτρα από αυτές τις περιοχές… και το σκηνικό, εδώ, είναι… σκηνικό βορείων προαστίων! Την ίδια την αισθητική των μαγαζιών.. τη βρίσκεις σε περιοχές που είναι στα βόρεια..

Και μπορεί να συχνάζουν εδώ παραδείγματος χάριν πολλοί φοιτητές αλλά αν κοιτάξουμε καλύτερα θα διακρίνουμε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο. Κόσμο μεσαίων αλλά και ανώτερων οικονομικά στρωμάτων, πολιτικούς, γνωστούς, από την τηλεόραση και όχι μόνο, δημοσιογράφους, αλλά και πολλούς από τους λεγόμενους celebrities.. δηλαδή ηθοποιούς, τηλεπαρουσιαστές κλπ.. – Ακόμα και συζύγους οικονομικών μεγιστάνων όπως η κυρία Γ. Αγγελοπούλου..

Θα έλεγε κανείς μάλιστα ότι πολλά παιδιά των μεσαίων και ανώτερων στρωμάτων, διασκεδάζουν ή συχνάζουν εδώ.. προσπαθώντας να γυρίσουν στον “τόπο του εγκλήματος”. Αναφερόμαστε στις οικογένειες εκείνες που κατείχαν τα προηγούμενα χρόνια ή και τις προηγούμενες δεκαετίες σπίτια σε τέτοιες κεντρικές περιοχές της πόλης και μετά τα έκλεισαν, τα νοίκιασαν ή τα πούλησαν για να κατοικήσουν στα βόρεια προάστια.

ag eirinis1

Αλλά και όλα αυτά να μην ήταν γνωστά.. αν παρατηρήσει κανείς τους ανθρώπους διακρίνει σε αυτούς έναν άλλον αέρα.. όπως τα ακριβά και τελευταίας λέξης της μόδας ρούχα ή τα μεγάλου κυβισμού αυτοκίνητα που δεν μπορούν να βρουν θέση parking στο κέντρο.. και που δεν αφήνουν αμφιβολία ότι πέρα από την Ελλάδα της φτώχειας, της μαύρης εργασίας των μεταναστών, της εσωτερικής οικονομικής υποτίμησης και όλων των λοιπών εκρηκτικών προβλημάτων, το μεσοαστικό θαύμα δεν αφορά μόνο τις προηγούμενες δεκαετίες αλλά και το σήμερα. Γιατί.. πολλοί προσπαθούν να πείσουν για την εξαφάνιση των μεσαίων αστών. Πως να πείσουν; Με ποια επιχειρήματα;

Ευτυχώς που δεν προσπαθούν να πείσουν και για την ανυπαρξία των πολύ πλουσίων.. που στην χώρα.. παρά την κρίση.. αυξάνονται και έχουν φτάσει τους 565.. με περιουσίες ο καθένας άνω των 30 εκατ. δολαρίων. Και αυτό, για να μην παρεξηγηθούμε, δεν είναι καθόλου επιλήψιμο – ειδικά στις περιπτώσεις που ο πλούτος αυτός δεν αποκτήθηκε με παράνομα μέσα – αλλά είναι ενδεικτικό των φοβερών ανισοτήτων που υπάρχουν στη χώρα.

Αλλά, από την άλλη πλευρά μη γελιόμαστε! Είναι φανερό ότι το κυρίαρχο, κοινωνικοοικονομικά, κοινό της Α. Ειρήνης και άρα και των αντίστοιχων μαγαζιών των βορείων προαστίων.. είναι όχι απλά οι γόνοι των “νοικοκυραίων” που, ειδικά τα προηγούμενα χρόνια, προ κρίσης, δούλεψαν και πρόκοψαν (γιατί σίγουρα υπάρχουν και πολλοί τέτοιοι παράγοντες στην ελληνική κοινωνία) αλλά τα μεσαία και ανώτερα στρώματα – μα και όσοι, με το επάγγελμά, τους εξυπηρετούν τις business μεσαίων και μεγάλων επιχειρηματιών αλλά και μεσαίων ελεύθερων επαγγελματιών – που χρόνια τώρα επωφελήθηκαν από τα προνόμια και την ανοχή που τους επιφύλαξε ο δικομματισμός.

Διότι, διαφορετικά, πως οι μικρομεσαίοι μπορούσαν, χάριν παραδείγματος, να εργάζονται υπό προνομιακά καθεστώτα και να θεωρούνται “ρετιρέ”, πως συγκροτούσαν κλειστά επαγγέλματα; Πως μπορούσαν να εισπράττουν πλασματικές συντάξεις; Και οι οικονομικά ισχυροί; Πως φοροδιαφεύγουν τόσο προκλητικά και το κράτος χάνει 30 δις ευρώ από τέτοια δραστηριότητα; Πως διαπλέκονται; Πως παρανομούν για να αυξήσουν τον πλούτο τους;

plateia ag.irinis

Μα, θα πείτε όλα αυτά.. για ένα στέκι που περιλαμβάνει μερικά μαγαζιά στο κέντρο της Αθήνας; Το είπαμε και στην αρχή. Οι δρόμοι και οι συνοικίες.. κρύβουν πολλά μυστικά. Αρκεί να προσπαθήσεις να τα εντοπίσεις..

… Και τα μυστικά αυτά μας αποκαλύπτουν τα δεδομένα της δύσκολης συγκυρίας που βιώνει η χώρα με την οικονομική κρίση αλλά.. μας αποκαλύπτουν και δομικότερες-βαθύτερες αντιθέσεις αυτής της κοινωνίας. Και μέσα από όλα αυτά..ένα πράγμα είναι αναμφίβολο. Ότι.. οι άνθρωποι, κυρίως αυτοί που καθημερινά χτυπιούνται από την άνιση μάχη με τα κοινωνικά προβλήματα, η αγορά, δηλαδή εργοδότες και εργαζόμενοι αλλά και στο σύνολό της η πόλη, σαν ζωντανός οργανισμός, θα συνεχίσουν να υπάρχουν, να εξελίσσονται, να δρουν, να δημιουργούν. Θα βαραίνουν πάντα οι εποχές που περνούν και πέρασαν μέσα από τα γεγονότα που αναφέραμε αλλά.. σημασία έχει το μέλλον της πόλης, το μέλλον των ανθρώπων.. και το μέλλον πρέπει πάντα να είναι καλύτερο από το παρελθόν…

[Total: 1   Average: 5/5]