Χαλκός – Cu

Το χημικό στοιχείο Χαλκός (Cuprum) είναι μέταλλο με ατομικό αριθμό 29. Το σύμβολό του είναι το Cu και ανήκει στην ομάδα της 1ης κύριας σειράς των στοιχείων μετάπτωσης. Το αγγλικό όνομα του χαλκού copper προέρχεται από το λατινικό Cuprum, το οποίο συνδέεται με το νησί της Κύπρου, όπου εξορυσσόταν στην ρωμαϊκή εποχή.

Ο χαλκός βρίσκεται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στο ήπαρ και σε μικρότερες ποσότητες στον εγκέφαλο, στην καρδιά, στα νεφρά και στο σπλήνα. Βοηθάει το σώμα να απορροφήσει και να χρησιμοποιήσει το σίδηρο, συμμετέχει στο σχηματισμό των οστών, είναι απαραίτητος στο σχηματισμό της ελαστίνης και έχει αντιφλεγμονώδης δράση.

Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα, βοηθάει στη διατήρηση του μυϊκού τόνου, συμμετέχει στη διαδικασία παραγωγής ενέργειας, στην επούλωση πληγών, στον καθορισμό του χρώματος των μαλλιών και της επιδερμίδας, στο σχηματισμό της μυελίνης. Απαιτείται για την επινεφριδιακή παραγωγή ορμονών, την παραγωγή θυροειδικών ορμονών και τη ρύθμιση της έκφρασης των γονιδίων.

Ο χαλκός υπάρχει σε ελάχιστα ίχνη σχεδόν σε όλα τα τρόφιμα, όμως αυτές οι μικρές ποσότητες επαρκούν για να καλύψουν τις ανθρώπινες ανάγκες. Συνήθως, καθημερινά προσλαμβάνονται 2-5 mg/ημέρα και η συνολική ποσότητα του Cu+ στον οργανισμό είναι περίπου 80-120 mg.
Ανώτατο ασφαλές επίπεδο για ημερήσιο συμπλήρωμα είναι τα 5mg. Ο Βρετανικός Δείκτης Αναφοράς για τη ημερήσια δόση είναι 1,2mg για τους ενήλικες, με τα υψηλότερα ποσά να απαιτούνται από γυναίκες σε θηλασμό.
Στην Αυστραλία, η συνιστώμενη πρόσληψη χαλκού είναι 1,7mg/ημέρα για τους άντρες από 19 -70 χρονών, ενώ για τις γυναίκες από 19-70 είναι 1,2mg/ημέρα. Το ανώτερο επίπεδο γι’ αυτές τις ομάδες είναι 10mg/ημέρα. Εξαιρούνται οι ομάδες με ειδικές ανάγκες.

Τροφές που εμφανίζουν ικανές ποσότητες χαλκού είναι τα οστρακοειδή, το κρέας (συκώτι, νεφρά), τα δημητριακά ολικής άλεσης, οι ξηροί καρποί, τα φασόλια, η σοκολάτα, το κακάο, οι πατάτες, τα σκούρα πράσινα λαχανικά και κάποια αποξηραμένα φρούτα όπως τα δαμάσκηνα.

Η ανεπάρκεια χαλκού δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη. Συνήθως απαντάται σε έγκυες, σε πρόωρα νεογνά και σε δεχόμενους ολική παρεντερική διατροφή για μεγάλα διαστήματα.
Πρόσφατα έχει αποδειχθεί ότι ακόμη και πολύ μικρή ανεπάρκεια χαλκού στον άνθρωπο μειώνει σημαντικά, τόσο τον αριθμό των ουδετερόφιλων στην περιφερική κυκλοφορία, όσο και την ικανότητα τους να σκοτώνουν μικροοργανισμούς, ενώ άλλες μελέτες in vitro και με ζώα έχουν δείξει ότι ακόμη και οριακή ανεπάρκεια μειώνει τα επίπεδα της ιντερλευκίνης 2 και περιορίζει τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων Τ.

Ένα από τα πιο κοινά κλινικά σημάδια της ανεπάρκειας χαλκού είναι μια αναιμία που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία σιδήρου, αλλά διορθώνεται από τη συμπλήρωση χαλκού. Η ανεπάρκεια χαλκού μπορεί επίσης να οδηγήσει σε μη ομαλούς χαμηλούς αριθμούς λευκών αιμοσφαιρίων γνωστών ως φαγοκύτταρα (φαγοκυτταρική πενία). Επίσης η ανεπάρκεια χαλκού οδηγεί σε εμφάνιση αποχρωματισμού δέρματος και μαλλιών, μειωμένη λειτουργία ανοσοποιητικού συστήματος. Η οστεοπόρωση και άλλες ανωμαλίες της ανάπτυξης των οστών σχετικές με την ανεπάρκεια χαλκού είναι οι πιο κοινές στα ανεπαρκή σε χαλκό νήπια, με χαμηλό βάρος γέννησης.

Ο χαλκός απορροφάται κυρίως στο λεπτό έντερο, µε µια µικρή ποσότητα αυτού να απορροφάται στο στοµάχι. Η ικανότητα απορρόφησής του ποικίλλει ανάλογα με την ποσότητα που προσλαμβάνεται.
Η απορρόφηση του χαλκού πιθανόν να µειώνεται λόγω παρουσίας αλάτων του φυτικού οξέος (βρίσκονται σε τρόφιµα πλούσια σε φυτικές ίνες), καθώς και από την παρουσία πολυσακχαριτών εκτός του αµύλου (διαιτητικές ίνες).

Η απέκκριση του χαλκού γίνεται, διαµέσου της χολής, στα κόπρανα. Μικρές ποσότητες εκκρίνονται στα ούρα, στον ιδρώτα και από τα νεκρά κύτταρα της επιδερµίδας.

Οι τοξικώσεις από χαλκό είναι σπάνιες. Για να υπάρξουν, χρειάζονται δόσεις 300 – 500 φορές μεγαλύτερες των κανονικών.
Σε υπερβολικές δόσεις µπορεί να παρατηρηθεί: Επιγαστραλγία, ανορεξία, ναυτία, εµετός και διάρροια, ηπατική τοξικότητα και ίκτερος, υπόταση, αιµατουρία, µεταλλική γεύση, σπασµοί και κώµα.
Όσοι πάσχουν από ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια δε θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν συμπληρώματα χαλκού, χωρίς τη συμβουλή γιατρού.

Μ.Κ.

[Total: 1    Average: 5/5]