Παναγιώτα Λιόση, ακτινοθεραπεύτρια – ογκολόγος: «Η ακτινοθεραπεία είναι τόσο σημαντική, όσο το χειρουργείο»

Συνέντευξη: Μαρία Καλαφάτη

Φωτογραφίες: Θεανώ Γαρμπή

Η συναισθηματική φόρτιση σε ένα νοσοκομείο, είναι σχεδόν πάντα, δεδομένη. Περνώντας την πόρτα του αντικαρκινικού νοσοκομείου Άγιος Σάββας, ξέραμε οτι θα μιλήσουμε για ένα θέμα που προκαλεί δυσάρεστα συναισθήματα σε πολύ κόσμο. Ομως, τίποτα δεν μας είχε προετοιμάσει για μια τόσο ξεχωριστή συνέντευξη. Ηταν μία σημαντικότατη εμπειρία.

«Η ακτινοθεραπεία είναι μια θεραπεία η οποία επιβάλλεται, διότι αποστειρώνει την περιοχή, η οποία υπέστη μια χειρουργική εξοχή, καθώς αποτρέπει και μια πιθανή υποτροπή..»

Ποιος είναι ο πλήρης τίτλος σας;

Είμαι ακτινοθεραπεύτρια-ογκολόγος. Είμαι 29 χρόνια στο αντικαρκινικό Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας» και υπηρετώ από τη θέση της διευθύντριας του ακτινοθεραπευτικού τμήματος. Επίσης, είμαι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Τι είναι για εσάς καρκίνος;

Είναι μια κακοήθης νόσος από την οποία δυστυχώς πάσχουν όλοι οι ασθενείς μας. Εμείς δεν ασχολούμαστε με ασθενείς που δεν έχουν καρκίνο σε κάποια δομή του σώματός τους.

Υπάρχει μια τάση να λένε ότι ο καρκίνος είναι αυτοάνοση ασθένεια, δηλαδή ότι υπάρχει περίπτωση να δημιουργείτε από το ίδιο μας το σώμα..

Δεν έχει ακόμα εξακριβωθεί το ακριβές αίτιο που προκαλεί καρκίνο. Ενοχοποιούνται κληρονομικοί λόγοι για κάποια είδη καρκίνου, καθώς και η επίδραση από το περιβάλλον. Ενοχοποιείται η χρήση χημικών ουσιών στην καθημερινότητα μας, όπως το αλκοόλ ή το κάπνισμα. Οι άνθρωποι αυτοί, ομολογουμένως βάζουν υποψηφιότητα για να αποκτήσουν στην ενήλικη ζωή τους- εφόσον ξεκινήσουν τη χρήση από μικρή ηλικία- κάποια κακοήθεια, κάποιο είδος καρκίνου. Τώρα, είτε αυτό θα είναι στην περιοχή της κεφαλής τραχήλου, δηλαδή μπορεί να είναι στόματος, οισοφάγου, λάρυγγα, φάρυγγα, είτε στους πνεύμονες, ακόμα και στην ουροδόχο κύστη. Βεβαίως, δεν μπορούμε να πούμε ότι όποιος δεν καπνίσει ή δεν πιει αλκοόλ δεν θα αποκτήσει κάποιο καρκίνο. Υπάρχουν και τύποι καρκίνου όπως είναι το αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα που δεν έχει καμία σχέση με το κάπνισμα, κι όμως πάσχουν αρκετοί από τους ασθενείς μας. Αλλά δεν είναι και λόγος κάποιος να το προκαλεί εφόσον το γνωρίζει.

Πόσους ασθενείς εξυπηρετεί το ακτινοθεραπευτικό τμήμα του νοσοκομείου σας κάθε μέρα;

Τα ακτινοθεραπευτικά μηχανήματα του νοσοκομείου σε πλήρη λειτουργία, είναι 5. Αυτή την περίοδο έχει αποσυρθεί ένα γραμμικό για να μπει ένα καινούργιο μηχάνημα σε αντικατάσταση αυτού, και το περιμένουμε με μεγάλη ανυπομονησία.

Το κάθε μηχάνημα δουλεύει σε δύο βάρδιες, δηλαδή στην ουσία έχουμε δέκα βάρδιες μηχανημάτων. Χονδρικά θα έλεγα ότι εξυπηρετούνται γύρω στα 250 περιστατικά σε καθημερινή βάση.

Παρατηρείτε, στατιστικά, κάποια έξαρση των περιστατικών;

Ναι! Θα έλεγα ότι σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, σαφέστατα είναι περισσότεροι οι ασθενείς με καρκίνο στην Ελλάδα. Ο κόσμος έχει αλλάξει διατροφή, έχει αλλάξει συνήθειες, έχει αλλάξει ο τρόπος ζωής μας, με αποτέλεσμα να βιώνουμε δυστυχώς καρκίνους.

Ποιές μορφές καρκίνου είναι αυτές με τα μεγαλύτερα ποσοστά;

Ολες οι μορφές ειναι αυξημένες. Οι συνθήκες διαβίωσης, η διατροφή μας, περιβαλλοντικοί παράγοντες, όλα αυτά σίγουρα επιδρούν στην εξέλιξη του καρκίνου. Έτσι βλέπουμε έξαρση π.χ. σε γαστρεντερικούς καρκίνους, καρκίνους μαστού, αλλά και καρκίνους του τραχήλου της μήτρας, ειδικά σε νέα άτομα. Οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες και οι πιο ελεύθερες επαφές, οδηγούν στην ανάμειξη κυτταρικών υλικών, με αποτέλεσμα να παρατηρείται παγκοσμίως έξαρση του ιού των κονδυλωμάτων, του HPV, που μπορεί να δημιουργήσει και κακοήθειες. Παλαιότερα, τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας τον βλέπαμε σε αρκετά μεγαλύτερες γυναίκες, τώρα εμφανίζεται και σε νεαρές ηλικίες. Το εμβόλιο για το HPV θα πρέπει να γίνεται τόσο στα κορίτσια, όσο και στα αγόρια. Στα κορίτσια, θα πρέπει να γίνεται και μοριακός έλεγχος για να διαπιστωθεί έαν έχουν μολυνθεί από τον ιο. Δεν αρκεί μόνο το παπ τεστ.

Το επίπεδο της έρευνας που βρίσκεται στην Ελλάδα;

Δεν μπορώ να πω πως είμαι ευτυχής για το επίπεδο της έρευνας στη χώρα μας, όμως υπάρχουν κέντρα του εξωτερικού όπου συμμετέχουν πολλοί Έλληνες ερευνητές και μας κάνουν υπερήφανους.Οι συνθήκες στην Ελλάδα δεν επιτρέπουν τη σοβαρή ενασχόληση με την έρευνα. Εμείς στην ειδικότητά μας, με το φόρτο εργασίας που έχουμε καθημερινά δεν μπορούμε να ασχοληθούμε με την έρευνα. Γενικότερα, ένας κλινικός γιατρός δεν μπορεί. Στην Αμερική για παράδειγμα είναι άλλη ειδικότητα ο ερευνητής και άλλη ο γιατρός.

λιόση4

Υπάρχουν πολλοί επικριτές, όσον αφορά στη χημειοθεραπεία και την ακτινοθεραπεία.

Οι θεραπείες αυτές είναι τόσο σημαντικές, όσο είναι το χειρουργείο. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τον καρκίνο του μαστού. Μια ασθενής έχει όγκο στο μαστό και απλά το αντιμετωπίζει με κάποια βότανα. Δεν νομίζω ότι θα μπορέσει να θεραπευτεί από τον καρκίνο με αυτόν τον τρόπο. Μπορεί να πεθάνει και μάλιστα κάτω από πολύ άσχημες συνθήκες. Κατά τον ίδιο τρόπο, εάν δεν χειρουργηθεί, σίγουρα θα αντιμετωπίσει το πρόβλημα κατά μέτωπο. Κι αν πρέπει να κάνει χημειοθεραπείες, βάση ιστολογικής απάντησης και δεν το κάνει, πάλι θα αντιμετωπίσει στην πορεία σοβαρά θέματα όπως απομακρυσμένες μεταστάσεις. Αν πρέπει και να ακτινοβοληθεί και δεν το κάνει, θα συμβεί επίσης το ίδιο. Επομένως, δεν μπορώ να σκεφτώ ότι κάποιος μπορεί να σκέφτεται έστω, ότι δεν του χρειάζεται η χημειοθεραπεία ή η ακτινοθεραπεία ή και τα δύο αν αυτό έχει αποφασιστεί μετά από ένα χειρουργείο. Ακόμη και σε περίπτωση που δεν θα υπάρξει χειρουργείο, όπως για παράδειγμα σε μια ασθενή που έχει καρκίνο του μαστού με εγκεφαλικές μεταστάσεις κι ένα χειρουργείο δεν είναι εφικτό να γίνει, πρέπει να ακτινοβοληθεί στον εγκέφαλο, διότι αν δεν ακτινοβοληθεί και αν δεν λάβει τις χημειοθεραπείες, πρακτικά η νόσος θα δώσει την τελειωτική συνέχεια πολύ πιο γρήγορα και ίσως με συνθήκες πολύ πιο δύσκολες. Οπότε εδώ μιλάμε και για την ποιότητα ζωής.

Αρκετός κόσμος εκφράζει απόψεις όπως: «Μας καίνε, μας γεμίζουν χημικά για ένα μεγάλο οικονομικό όφελος, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα». Ειδικά στο διαδίκτυο, βλέπουμε ολόκληρα άρθρα πάνω σε αυτό το θέμα.

Είναι αστείο αυτό! Το λένε, όμως δεν το λένε οι ειδικοί. Υπάρχει οικονομικό όφελος για κάποιους, αλλά στο Δημόσιο Νοσοκομείο δεν μπορείς να διεκδικήσεις κάτι τέτοιο νομίμως, δεν μπορείς καν να το ισχυριστείς νομίμως. Αυτό σημαίνει ότι δεν κάνεις και δεν μπορείς να κάνεις κάτι, ποτέ, μόνο για οικονομικό όφελος. Ακόμη και αυτός που χρηματίζεται, δεν το κάνει άνευ ενδείξεως ότι πρέπει να γίνει ακτινοθεραπεία. Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα. Πρόκειται για ογκολογική θεραπεία. Για να κάνεις ένα τέτοιο είδος θεραπείας, οφείλεις να έχεις διάγνωση καρκίνου και να έχεις εντόπιση σε συγκεκριμένη εστία που πρόκειται να κάνεις θεραπεία. Δεν υπάρχει περίπτωση να βάλεις έναν άνθρωπο να κάνει ακτινοθεραπεία χωρίς να υπάρχει διάγνωση, να μπει ασθενής από γιατρό σε τέτοια διαδικασία, εάν δεν εμπίπτει σε κάποιο πρωτόκολλο.

Τον ασθενή μας τον στέλνει ο χειρουργός ή ο παθολόγος- ογκολόγος. Οι ακτινοθεραπευτές, είμαστε πλήρως ογκολόγοι, είμαστε ογκολόγοι – ακτινοθεραπευτές. Ο κόσμος διαρκώς μας μπερδεύει με τους ακτινολόγους.

Υπάρχει διαφορά;

Τεράστια. Οι ακτινολόγοι είναι διαγνώστες και οι ακτινοθεραπευτές είναι θεραπευτές, είναι κλινικοί γιατροί. Λόγω του όρου «ακτινο» που είναι η κοινή λέξη και λόγω του ότι οι πολύ παλαιοί ήταν όλοι ακτινολόγοι, γιατί τότε δεν υπήρχε ειδικότητα, μας μπερδεύουν κατά κάποιο τρόπο. Θα τολμήσω να πω ότι δεν είχαν τη γνώση που έχουμε σήμερα, διότι ήταν ακτινολόγοι που ακτινοβολούσαν επιφανειακά, ιστούς. Και ως εκ τούτου, δεν είχαν κλινική σκέψη αλλά, ούτε και γνώση. Δεν ήταν κλινικοί γιατροί, ενώ εμείς είμαστε. Η ειδικότητα έχει αλλάξει τα τελευταία 25 χρόνια και έχει γίνει κλινική ειδικότητα πια. Δηλαδή, εμείς ανήκουμε στον παθολογικό τομέα, δεν είμαστε στον εργαστηριακό, όπως οι ακτινολόγοι.

Ποιοι είναι οι γιατροί που εφαρμόζουν τις χημειοθεραπείες;

Είναι οι Ογκολόγοι – Παθολόγοι όπως ονομάζονται, ή Ογκολόγοι χημειοθεραπευτές. Είναι οι υπεύθυνοι γιατροί, οι οποίοι θα εφαρμόσουν τις χημειοθεραπείες και έχουν πλήρη επίγνωση της τοξικότητας των φαρμάκων. Ό,τι καινούργιο προκύπτει και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την καλύτερη αντιμετώπιση των παρενεργειών, εφαρμόζεται.

Μιλήστε μας για τον καρκίνο κεφαλής τραχήλου (ΚΚΤ)

Είναι ένας σκληρός καρκίνος. Είναι συνήθως πλακώδους τύπου και είναι ο καρκίνος που οφείλεται πολλές φορές και στη χρόνια κακή υγιεινή του στόματος, στη χρήση χημικών ουσιών όπως το κάπνισμα και το αλκοόλ κ.λπ. Αυτοί οι παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν ένα άτομο, ακόμα και κατά τη διάρκεια της νεανικής του ηλικίας, σε κακοήθεια. Έχουμε και νέους με καρκίνο της γλώσσας, οι οποίοι βρίσκονται στη δεκαετία των 20 με 30. Ο καρκίνος της γλώσσας είναι από τους χειρότερα εξελισσόμενους. Δεν είναι μόνο ο καρκίνος του πνεύμονα που φοβάται κανείς, αλλά και οι καρκίνοι του στόματος, οι οποίοι εξελίσσονται και πολύ πιο επιθετικά συνήθως. Επίσης, είναι πολύ πιο δύσκολη η αντιμετώπιση, γιατί το χειρουργείο είναι βαρύ, ενώ η ακτινοθεραπεία και η χημειοθεραπεία είναι σκληρές στην περίπτωση αυτή, διότι αφορούν μια περιοχή που είναι χρήσιμη σε καθημερινή βάση. Τρώμε, πίνουμε, καταπίνουμε, μιλάμε μέσω της όλης περιοχής. Πρόκειται για μια περιοχή που αντιμετωπίζει κανείς τις περισσότερες παρενέργειες.

Τι ποσοστό επιβίωσης έχει ένας τέτοιος ασθενής;

Θα μπορούσα να πω ότι λίγοι ασθενείς πάνε πολύ καλά. Αλλά σίγουρα δεν είναι απογοητευτικό, με την έννοια ότι παλεύεις στο μάξιμουμ σαν γιατρός. Υπάρχουν περιστατικά τα οποία θεωρείς ότι δεν θα έπρεπε λογικά να πάνε καλά, παρόλα αυτά βλέπεις να ανταποκρίνονται πολύ καλά, ίσως γιατί υπάρχουν παράγοντες που δεν γνωρίζουμε ακόμα και σήμερα. Κι έτσι, παρατηρείται ανατροπή της κακής αρχικά πρόγνωσης. Αν υπάρξει διήθηση του καρκίνου στο οστό, η πρόγνωση είναι κακή εκ των προτέρων, η πρόγνωση είναι πολύ χειρότερη από την περίπτωση που δεν θα πάει στο οστό και θα έχει παραμείνει στα μαλακά μόρια.

Η γλώσσα είναι ένας ιστός ο οποίος αιματώνεται πολύ και είναι πλούσιος σε νεύρα κι αν δεν χειρουργηθεί σε πολύ πρώιμο στάδιο, είναι πολύ εύκολο να δημιουργήσει μεταστάσεις πολύ γρήγορα στους τραχηλικούς λεμφαδένες, τους υπογνάθιους και γενικότερα στον τράχηλο. Θεωρούνται, λοιπόν, «κακοί καρκίνοι» οι οποίοι απαιτούν μεγάλα χειρουργεία και δύσκολη χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία. Ο ασθενής βιώνει δύσκολα όλη αυτή την περίοδο της θεραπείας. Οι ακτινοθεραπείες κρατούν περίπου 2 μήνες, ενώ παράλληλα θα χρειαστεί να γίνουν οι χημειοθεραπείες. Σε άλλες περιπτώσεις που είναι τοπικά προχωρημένες, ξεκινάει με χημειοθεραπεία συνήθως 2 κύκλων όπως λέει το πρωτόκολλο και στη συνέχεια μπαίνει η ακτινοθεραπεία παράλληλα. Και παρακολουθώντας τον ασθενή, εμείς οι γιατροί, παίρνουμε θάρρος και χαρά σε κάθε εξέταση του ασθενή που προχωράει καλά και δεν υπάρχει δείγμα υποτροπής.

Οι ασθενείς οι οποίοι αντιμετωπίζουν καρκίνο κεφαλής τραχήλου (ΚΚΤ), αντιμετωπίζουν και προβλήματα διατροφής και δυσφαγίας. Πως το αντιμετωπίζεται αυτό;

Λόγω της ακτινικής βλενογονίτιδας, είναι αναμενόμενη παρενέργεια, δεδομένη. Ο γιατρός οφείλει να ενημερώσει τον ασθενή ότι θα του συμβεί κάτι τέτοιο, γιατί πολλοί ασθενείς φοβούνται την εξέλιξη της νόσου και δεν δίνουν τη σωστή βάση στη συγκεκριμένη ενημέρωση, με αποτέλεσμα να πέφτει η ψυχολογία τους πολύ κατά την διάρκεια των θεραπειών, είτε γιατί δεν ενημερώθηκαν σωστά, είτε γιατί δεν έδειξαν την απαιτούμενη προσοχή στην ενημέρωση του γιατρού, είτε γιατί θεωρούν πως οι ίδιοι δεν θα βιώσουν τις παρενέργειες, θα καταφέρουν να τις αποφύγουν. Υπάρχει και αυτή η αισιόδοξη άποψη σε μερικούς ασθενείς. Ναι μεν ακούν για τις παρενέργειες της ακτινοθεραπείας, όπως την βλενογονίτιδα, την οισοφαγίτιδα, τη δερματίτιδα, τη στοματίτιδα, την ξηροστομία, αλλά νομίζουν ότι θα είναι κάτι «ελαφρύ» σαν γεγονός. Δυστυχώς, η θεραπεία είναι μακρά και ο ασθενής λαμβάνει από τις μεγαλύτερες δόσεις ακτινοβολίας, όπως όλα τα πλακώδη. Πέραν αυτού, για 2 συνεχόμενους μήνες ο ασθενής κάνει ακτινοβολία σε καθημερινή βάση, με την όποια παρενέργεια να εκλύεται καθημερινώς. Δεν είναι σε θέση ο ασθενής να πει «Δεν πειράζει, θα ηρεμήσω γιατί αύριο θα σταματήσω». Δεν είναι έτσι. Επί 2 μήνες συνεχόμενα το πρόβλημα ανανεώνεται.

Πως αντιμετωπίζεται αυτό;

Με αντιβιοτική αγωγή, με γαστροπροφύλαξη, η οποία δρα και στην περιοχή του οισοφάγου, αλλά και με αντιμυκητιασικές αγωγές, οι οποίες επαναλαμβάνονται μαζί με αντιβιοτικές αγωγές, κατά τακτά χρονικά διαστήματα, ανάλογα με την έξαρση. Και βεβαίως, η σίτιση και η πόση είναι τα βασικά προβλήματα που αν δεν αντιμετωπιστούν μπορείς να χάσεις ασθενή, δεν είναι απλό. Σε πολλές περιπτώσεις αναγκαζόμαστε να κάνουμε γαστροστομία, όταν ο ασθενής δεν είναι σε θέση να σιτιστεί ή να πιει από το στόμα. Σε αυτή τη περίπτωση χρησιμοποιούνται και τα ειδικά σκευάσματα που περιέχουν την κατάλληλη σίτιση σε υγρή μορφή και χορηγούνται μέσω της γαστροστομίας, δύο και τρεις φορές την ημέρα, ανάλογα το διατροφικό πρόβλημα που έχει ο ασθενής και την απώλεια βάρους, γιατί σίγουρα θα υπάρξει απώλεια βάρους από έναν τέτοιο χειρουργείο και από τη συνέχεια της δίμηνης θεραπείας. Είναι ένα πρόβλημα που δυστυχώς έχει συνέπεια. Δεν μπορούμε να πούμε ότι τελείωσε η θεραπεία και τελειώνει το πρόβλημα. Είναι ένα πρόβλημα, το οποίο ο ασθενής αντιμετωπίζει για μήνες μετά, μην σας πω για χρόνια.

Κάτι πολύ βασικό, είναι ότι ο ασθενής πρέπει να λαμβάνει πολύ νερό, αλλά και υγρά γενικότερα, για να ενυδατώνεται. Αν δεν συνεργάζεται αναγκαστικά θα γίνει η εισαγωγή του στο νοσοκομείο για να του χορηγηθεί ορός.

Το άλλο δύσκολο μέρος είναι η γαστροστομία. Διότι μέχρι να αποφασίσει ο ασθενής ότι πρέπει να σιτίζεται από το στόμα, εάν το παραμελήσει μπορεί να ταλαιπωρηθεί πολύ να ξαναέρθει στη φυσιολογική σίτιση.

Μπορεί να διατηρηθεί η γαστροστομία για μεγάλο χρονικό διάστημα;

Ναι, μπορεί. Μέχρι και ολόκληρο χρόνο. Συνήθως αν δεν εξασφαλίσεις απόλυτα το να πάρει κιλά ο ασθενής και να σιτίζεται κανονικά από το στόμα, δεν το διακινδυνεύεις να το αφαιρέσεις, διότι δεν πρόκειται για μια εύκολη διαδικασία να βγάζεις και να βάζεις μια γασρτοστομία, ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Απαιτεί εισαγωγή στο νοσοκομείο καθώς και μια ειδική διαδικασία.

Το κομμάτι της ακτινοθεραπείας είναι βασικός παράγοντας για την επιβίωσή των ασθενών με ΚΚΤ;

Όλα είναι βάση διεθνών πρωτοκόλλων, δεν εφαρμόζεται στην Ελλάδα κάτι που εμείς έχουμε εφεύρει. Εξάλλου, κι εγώ προσωπικά ως μέλος του American Society of Radiation Ogologist, ακολουθώ όπως όλοι, συγκεκριμένα πρωτόκολλα. Με τη χημειοθεραπεία συμβαίνει ακριβώς το ίδιο, δηλαδή δεν αυτενεργούμε εδώ, ούτε κάνουμε κάτι σύμφωνα με την κρίση του ασθενούς, αν θέλει ή δεν θέλει κάτι. Εμείς λέμε τι πρέπει να κάνει. Αν τώρα ο ασθενής δεν μπορεί να αντιληφθεί τη σημασία της θεραπείας, είναι ένα άλλο σοβαρό ζήτημα. Υπάρχουν ασθενείς που διακόπτουν τη θεραπεία, είναι γεγονός αυτό. Συνήθως όμως διακόπτουν όταν έχουν λάβει ίσως και τα τρία τέταρτα της θεραπείας, κάτι το οποίο μπορεί να τους κρατήσει κάποιους μήνες ελεύθερους νόσου. Εάν επιβάλλεται από την ιστολογική ότι πρέπει να υποστεί την ακτινοθεραπεία ή τη χημειοθεραπεία, οφείλει να το κάνει, γιατί διαφορετικά η εξέλιξη της νόσου θα είναι τέτοια που ο τρόπος που θα φύγει θα είναι χειρότερος από αυτόν που θα μπορούσε, αν είχε ακολουθήσει τις θεραπείες. Η θεραπεία μετά χειρουργείου αποφασίζεται από το ογκολογικό συμβούλιο. Εάν ο ασθενής αποφασίσει ότι δεν την κάνει, είναι δεδομένο ότι σε κάποιο χρονικό διάστημα θα νοσήσει. Το διάστημα αυτό εξαρτάται πάντα από τη δυναμική των κυττάρων, αν ο καρκίνος είναι καλής ή κακής διαφοροποίησης, αν είναι πλακώδη ή αδενοκυστικό καρκίνωμα. Πραγματικά δεν γνωρίζει σε τι φάση πρόκειται να μπει. Διότι η πορεία που διανύει μετά από ένα χειρουργείο, δεν έχει καμία σχέση με τον τρόπο που θα φύγει. Αν παρουσιάσει υποτροπή και την παρουσιάσει μέσα σε ένα τρίμηνο ή εξάμηνο ή και χρόνο, που δεν θα παρουσίαζε αν είχε κάνει την θεραπεία την οποία αρνήθηκε, θα είναι κρίμα να φύγει με τραχειοστομία σε μια εντατική μονάδα, από το να ζούσε ένα μεγαλύτερο διάστημα -που ουδείς γνωρίζει πιο είναι- με καλύτερες συνθήκες.

Ένας ασθενής, για παράδειγμα, έκανε τις 20 ακτινοβολίες από τις 33, είχε ήδη υποστεί τις συνέπειες, αλλά δεν άντεξε και αποφάσισε να μην συνεχίσει. Υπέγραψε και έφυγε. Είναι ασθενείς που τους έχω ρωτήσει «Εάν ήξερες ότι θα περνούσες όλα αυτά, θα δεχόσουν να κάνεις θεραπεία;» Κάποιοι απάντησαν «ναι γιατί η καλή πορεία που έχω τώρα με κάνει να πιστεύω ότι άξιζε το κόπο», και είναι άλλοι ασθενείς που λένε «όχι, δεν φανταζόμουν τις παρενέργειες σε τέτοιο βαθμό».

Πως έχει επηρεάσει τη ζωή σας και την προσωπικότητά σας, η καθημερινότητα στο νοσοκομείο με τους ογκολογικούς ασθενείς;

Έχει επηρεάσει πολύ στο να σκέφτομαι ότι πραγματικά τα υλικά αγαθά δεν έχουν καμία σημασία. Σημασία έχει να έχεις την ψυχή σου ήσυχη και καθαρή, να μην έχεις βάρη και να αισθάνεσαι ότι βοηθάς με αυτό που κάνεις. Όσο μπορείς να βοηθήσεις σαν άνθρωπος. Επίσης, έχει δώσει μια άλλη οπτική, πως ότι δεν είναι καρκίνος μπορεί να το σώσεις. Αν λοιπόν κάποιος μου πει ότι πονάει η μέση του ή τα αρθριτικά του ή ο ώμος του, μου φαίνεται τόσο αδιάφορο και αστείο… Σε αυτό που επικεντρώνομαι είναι πως θα βοηθήσω ασθενείς με καρκίνο, γιατί αυτοί οι ασθενείς έχουν τη μεγάλη ανάγκη για βοήθεια, και λόγω του ότι πολλοί από αυτούς πάνε καλά τελικά, πραγματικά χαίρεσαι να το βλέπεις.

Δεν μου δημιουργεί θλίψη ο χώρος εργασίας μου. Είμαι χαρούμενη και έρχομαι με χαρά κάθε μέρα στη δουλειά μου. Όχι γιατί δεν έχει αγγίξει το πρόβλημα εμένα προσωπικά. Ο λόγος είναι γιατί η κάθε μέρα είναι διαφορετική, κάθε μέρα έχεις να κάνεις και με άλλους ανθρώπους, κάθε μέρα έχεις να βοηθήσεις ανθρώπους. Και νιώθω ότι τους βοηθάω πραγματικά, γιατί δεν μπορώ να δικαιολογήσω διαφορετικά τα τηλεφωνήματα ευχαριστίας ακόμα και μετά από ένα γεγονός θανάτου, από τους συγγενείς. Αυτό είναι κάτι πολύ σημαντικό, διότι όσο σε έχει ανάγκη κάποιος είναι ευγενής και προσπαθεί να συμπεριφερθεί με τον καλύτερο τρόπο. Όταν έχει χάσει πια τον δικό του άνθρωπο, θεωρώ ότι εκεί έχει σημασία το τηλεφώνημα, γιατί κάποιος αναγνωρίζει την προσπάθειά σου να βοηθήσεις.

Αν σας δινόταν η δυνατότητα να ξεκινήσετε από την αρχή, θα αλλάζατε κάτι, θα αλλάζατε ειδικότητα;

Όχι. Την ίδια δουλειά θα έκανα, πάλι γιατρός θα γινόμουν. Είναι κάτι το οποίο λέω στο οικογενειακό μου περιβάλλον, ότι εγώ αισθάνομαι καλά, γιατί ο Θεός μου έδωσε τη δυνατότητα να κάνω αυτή τη δουλειά.

Ποια είναι η συμβουλής που δίνετε στους ασθενείς με ΚΚΤ, για μια καλύτερη ποιότητα ζωής;

Να φροντίσουν να περνάνε καλά στην καθημερινότητά τους, δηλαδή να είναι ευχαριστημένοι με την κάθε τους ημέρα, να λένε στο τέλος της ημέρας «Πέρασα την ημέρα μου και πέρασα καλά.» Είναι πολύ σημαντικό. Και να τρώνε, να τρώνε σωστά και να σκέφτονται πάντα ότι πρέπει να φροντίσουν τον αιματοκρίτη τους, να μην κουράζονται πάρα πολύ και να έχουν μια απασχόληση που τους ευχαριστεί. Με όποιο τρόπο μπορούν. Να μην κλείνονται στον εαυτό τους. Να βγαίνουν, δεν είναι άρρωστοι, είναι πολύ σημαντικό αυτό.

[Total: 3    Average: 3.3/5]