Οινοπνευματώδη Ποτά: Στοιχεία – Κατανάλωση και επικινδυνότητα

Κείμενο: Θεανώ Γαρμπή

Ανασκόπηση της σχέσης κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών με την υγεία και τη σύγχρονη νοσολογία

Η υψηλή, χρόνια πρόσληψη οινοπνευματωδών ποτών και της αιθυλικής αλκοόλης που περιέχουν, έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης αλκοολικής ηπατίτιδας, κίρρωσης του ήπατος, κακοήθων νεοπλασιών, καρδιαγγειακών και άλλων χρόνιων νοσημάτων. Η συχνή κατανάλωση αποτελεί έναν από τους κύριους παράγοντες κινδύνου που οδηγούν σε θάνατο και διάφορες μορφές ανικανότητας και αναπηρίας, ενώ έχει υπολογιστεί ότι το έτος 2004 ήταν υπεύθυνο για το 3,8% των θανάτων και το 4,6% λόγω ανικανότητας παγκοσμίως.

Οινόπνευμα και καρδιαγγειακά νοσήματα

Η πλειονότητα των επιστημονικών δεδομένων συγκλίνει ότι η χαμηλή έως μέτρια κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών έχει ευεργετική επίδραση στην πρόσληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων και ιδιαίτερα της στεφανιαίας νόσου. Αντίθετα, η υψηλή πρόσληψη και η επεισοδιακή κατανάλωση έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης στεφανιαίας νόσου αλλά και αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων.

Είδος οινοπνευματωδών ποτών και καρδιαγγειακά νοσήματα

Σύμφωνα με ανάλυση 16 μελετών αναδείχθηκε σχέση μεταξύ της κατανάλωσης κρασιού και του κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακού νοσήματος. Η μέγιστη προστασία παρατηρήθηκε για την κατανάλωση 21 γραμμαρίων αλκοόλ, μέσω του κρασιού, την ημέρα ή 2 ποτών την ημέρα. Επίσης, η ίδια μελέτη έδειξε παρόμοια σχέση και αναφορικά με την κατανάλωση μπίρας, με τη μέγιστη προστασία να παρατηρείται για πρόσληψη 43 γραμμαρίων αλκοόλ την ημέρα μέσω της μπίρας.

Κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών κατά τη διάρκεια των γευμάτων και καρδιαγγειακά νοσήματα:

Δεν υπάρχει αρκετός αριθμός μελετών που να έχουν αξιολογήσει τη σχέση κατανάλωσης οινοπνεύματος κατά τη διάρκεια των γευμάτων, ή εκτός αυτών, με την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων. Σύμφωνα με τα ευρήματα μελέτης ασθενών – μαρτύρων, η κατανάλωση κρασιού ή άλλων οινοπνευματωδών ποτών κατά τη διάρκεια των γευμάτων, βρέθηκε να μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου σε σχέση με την κατανάλωση εκτός γεύματος. Αυτό πιθανώς να οφείλεται στην υπογλυκαιμική και ινσουλιναιμική δράση του αλκοόλ όταν αυτό καταναλώνεται μαζί με φαγητό. Επιπρόσθετα, η κατανάλωση οινοπνεύματος εκτός γευμάτων έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου και υπέρτασης, ανεξάρτητα από την ποσότητα κατανάλωσης.

Στεφανιαία νόσος:

Ευρήματα ανάλυσης που συμπεριέλαβε 31 προοπτικές μελέτες με μέση διάρκεια παρακολούθησης 11 έτη έδειξαν ότι, σε σχέση με τα άτομα που δεν καταναλώνουν αλκοόλ, τα άτομα που καταναλώνουν έχουν 29% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης στεφανιαίας νόσου. Σε σχέση με τη θνησιμότητα από στεφανιαία νόσο ο μικρότερος κίνδυνος παρατηρήθηκε σε προσλήψεις 1-2 ποτών την ημέρα.

Ωστόσο, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι απαιτούνται περισσότερα στοιχεία σχετικά με τη συνολική σχέση οφέλους – κινδύνου της μέσης κατανάλωσης αλκοόλ σε σχέση με την ισχαιμική καρδιοπάθεια και με άλλες ασθένειες, προκειμένου να ενημερωθεί το ευρύ κοινό και οι επιστήμονες υγείας σχετικά με τα ασφαλή επίπεδα κατανάλωσης αλκοόλ.

Αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια

Ανάλυση που συμπεριέλαβε 10 προοπτικές μελέτες έδειξαν ότι, σε σχέση με τα άτομα που δεν καταναλώνουν οινοπνευματώδη ποτά, τα άτομα που καταναλώνουν έχουν 2% μικρότερο, μη στατιστικά σημαντικό κίνδυνο εμφάνισης αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Για τη θνησιμότητα από εγκεφαλικό επεισόδιο ο μικρότερος κίνδυνος παρατηρήθηκε για ποσότητα μικρότερη από 1 ποτό την ημέρα.

Σε ανάλυση 35 επιδημιολογικών μελετών παρατηρήθηκε ότι, σε σύγκριση με τα άτομα που δεν καταναλώνουν αλκοόλ, η κατανάλωση περισσοτέρων από 4 ποτά την ημέρα συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου (ισχαιμικού και αιμορραγικού).

Αντίθετα, η κατανάλωση περίπου 1 ποτού την ημέρα συσχετίστηκε με μειωμένο κίνδυνο αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου γενικά και ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου ειδικότερα, ενώ η κατανάλωση 1-2 ποτών την ημέρα συσχετίστηκε με μειωμένο κίνδυνο μόνο ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

Αν και λίγες οι μελέτες που έχουν εξετάσει χωριστά την επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στον τύπο των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων, υπάρχει συμφωνία των επιστημονικών δεδομένων ότι η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει περισσότερο τον κίνδυνο εμφάνισης αιμορραγικού εγκεφαλικού επεισοδίου και λιγότερο τον κίνδυνο ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

Μελέτες στον ελληνικό πληθυσμό

Μελέτη ασθενών – μαρτύρων (329 ασθενών και 570 μαρτύρων), η οποία μελέτησε τους παράγοντες κινδύνου εμφάνισης στεφανιαίας νόσου, περιγράφει ότι η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ παρουσίασε στατιστικώς σημαντική συσχέτιση με την εμφάνιση της νόσου.

Επίσης, η κατανάλωση αλκοόλ συσχετίστηκε με τον κίνδυνο εμφάνισης οξέος στεφανιαίου συνδρόμου σε άτομα που έχουν ήδη αναπτύξει σακχαρώδη διαβήτη. Για πρόσληψη λιγότερων των 12 γραμμαρίων αλκοόλ την ημέρα παρατηρήθηκε μικρότερη πιθανότητα παρουσίας οξέος στεφανιαίου συνδρόμου, ενώ σε υψηλότερη πρόσληψη (12-24 και άνω γραμμαρίων) η πιθανότητα σχεδόν τριπλασιάστηκε ή πενταπλασιάστηκε.

Πρέπει να τονιστεί ότι δεν υπάρχουν αρκετές μελέτες στον ελληνικό πληθυσμό που να διερευνούν τη σχέση της κατανάλωσης αλκοόλ και της επίπτωσης των καρδιαγγειακών νοσημάτων διαχρονικά. Αντίθετα, αρκετές συγχρονικές επιδημιολογικές μελέτες δίνουν ευρήματα σχετικά με την κατανάλωση οινοπνεύματος και τον επιπολασμό των νοσημάτων αυτών ή των παραγόντων κινδύνου τους, π.χ των τριγλυκεριδίων, αριθμού λευκοκυττάρων και αρτηριακής πίεσης, ολικής χοληστερόλης κ.λπ.

Οινοπνευματώδη ποτά και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2

Η κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών σχετίζεται με την εμφάνιση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η σχέση αυτή φαίνεται ότι εξαρτάται από την ποσότητα των οινοπνευματωδών ποτών που καταναλώνονται. Υπάρχουν ενδείξεις για κάποια πιθανά οφέλη από τη μέτρια κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών όσον αφορά τον σακχαρώδη διαβήτη, αλλά τα ευρήματα δεν είναι ακόμα ισχυρά για να δοθούν σχετικές συστάσεις.

Σε συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, βρέθηκε ότι η υψηλή κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών (άνω των 3 ποτών/ημέρα) σε σύγκριση με τη μέτρια κατανάλωση σχετίζεται με αύξηση έως και 43% της επίπτωσης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2. Στην ίδια ανασκόπηση, η μέτρια κατανάλωση (1 έως 3 ποτά/ημέρα) σχετίστηκε με 33%-56% χαμηλότερη επίπτωση στεφανιαίας νόσου που σχετιζόταν με τον σακχαρώδη διαβήτη σε σχέση με τη μηδενική κατανάλωση. Επίσης, αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση αλκοόλ σε μέτριες ποσότητες μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και να μειώσει τα επίπεδα της γλυκόζης νηστείας.

Καταλήγοντας, παρά τα πιθανά οφέλη της κατανάλωσης μέτριας ποσότητας οινοπνευματωδών ποτών, η υπερβολική πρόσληψή τους μπορεί να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές του μεταβολισμού και να οδηγήσει σε αύξηση του κινδύνου για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.

Οινοπνευματώδη ποτά και κακοήθεις νεοπλασίες

Η πλειονότητα των επιστημονικών δεδομένων συγκλίνει ότι η κατανάλωση οινοπνεύματος σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης συγκεκριμένων εντοπίσεων κακοηθών νεοπλασιών και συγκεκριμένα: του λάρυγγα, του οισοφάγου, του ήπατος, του παχέως εντέρου και του μαστού. Η σχέση αυτή είναι πολύ πιθανό αιτιολογική και δοσο-εξαρτώμενη, δηλαδή ο κίνδυνος αυξάνει όσο αυξάνει και η κατανάλωση αλκοόλ. Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου, σε αντίθεση με τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ισχύει και για μικρές έως μέτριες ποσότητες οινοπνεύματος.

Τα ευρήματα που παρουσιάζονται στις επόμενες παραγράφους αναφέρονται κυρίως σε έρευνες που δημοσιεύθηκαν μετά το 2007, οπότε και κυκλοφόρησε η τελευταία έκθεση του WCRF και σε επιλεγμένες εντοπίσεις καρκίνου.

Καρκίνος στοματοφάρυγγα:

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ συσχετίστηκε με πάνω από πενταπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στοματοφάρρυγγα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η χαμηλή κατανάλωση αλκοόλ (1 ποτό/ημέρα) συσχετίστηκε με 21% μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου της περιοχής, ενώ η υψηλή πρόσληψη αλκοόλ (4 ποτά και πάνω/ημέρα) με πενταπλάσιο κίνδυνο.

Η επιβαρυντική δράση ακόμα και μικρής πρόσληψης αλκοόλ στην εμφάνιση στοματοφαρυγγικού καρκίνου επιβεβαιώθηκε από πρόσφατη μετα-ανάλυση (Begnardi et al.,2013).

Επιπλέον, τα αποτελέσματα ανάλυσης που συμπεριέλαβε 85 μελέτες (μέχρι τον Ιανουάριο του 2007) έδειξαν ότι τα άτομα που καταναλώνουν οινοπνευματώδη ποτά και είναι ταυτόχρονα καπνιστές είχαν υπερδιπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου της αναπνευστικής οδού σε σύγκριση με άτομα που είναι μόνο καπνιστές.

Αναφορικά με το είδος του αλκοόλ, η κατανάλωση κρασιού συσχετίστηκε με διπλάσιο κίνδυνο, ενώ η κατανάλωση μπίρας και άλλων οινοπνευματωδών ποτών με μεγαλύτερο από διπλάσιο.

ImageHandler.ashx
Η κατανάλωση οινοπνεύματος μαζί με το κάπνισμα αποτελούν τους πλέον αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση των στοματοφαρυγγικών καρκίνων.

Καρκίνος οισοφάγου:

Το επιθηλιακό καρκίνωμα του οισοφάγου (ο συχνότερος ιστολογικός τύπος) και το αδενοκαρκίνωμα του οισοφάγου διαφέρουν σημαντικά ως προς την αιτιολογία τους. Η κατανάλωση οινοπνεύματος αποτελεί έναν από τους παράγοντες κινδύνους του επιθηλιακού καρκίνου του οισοφάγου, ενώ η σχέση του οινοπνεύματος με το αδενοκαρκίνωμα δεν είναι πλήρως διευκρινισμένη. Η επίδραση της χαμηλής πρόσληψης αλκοόλ στον επιθηλιακό καρκίνο του οισοφάγου αναδείχθηκε επιβαρυντική. Όσον αφορά το αδενοκαρκίνωμα του οισοφάγου και την κατανάλωση αλκοόλ, είκοσι αναδρομικές μελέτες και τέσσερις προοπτικές που περιελάμβαναν 5.500 ασθενείς δεν ανέδειξαν καμία συσχέτιση.

Καρκίνος παχέως εντέρου:

Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη μετα-ανάλυση (Fedirko et al., 2011) 27 προοπτικών μελετών και 34 μελετών ασθενών – μαρτύρων δημοσιευμένων μέχρι τον Μάιο του 2010, ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του παχέως εντέρου ήταν 21% και 52% μεγαλύτερος για άτομα με μέτρια (2-3 ποτά/ημέρα) και υψηλή (4 και πάνω ποτά/ημέρα) κατανάλωση αλκοόλ, αντίστοιχα, σε σχέση με τα άτομα χαμηλής κατανάλωσης (1 ποτό/ημέρα), τα οποία δεν έδειξαν επιβαρυντικές συσχετίσεις.

Καρκίνος του ήπατος:

Έχει βρεθεί ότι τα άτομα που καταναλώνουν οινόπνευμα σε μέτρια ποσότητα διατρέχουν μέτρια αυξημένο κίνδυνο σε σύγκριση με τα άτομα που απέχουν από το αλκοόλ.

Τα ευρήματα ανάλυσης που εξέτασε την επίδραση της χαμηλής πρόσληψης αλκοόλ με τον κακρίνο του ήπατος δεν έδειξαν σημαντικές συσχετίσεις.

Καρκίνος μαστού:

Ανάλυση επιδημιολογικών μελετών που εξέτασε τη σχέση χαμηλής κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού έδειξε σημαντική αύξηση της τάξης του 4%, για προσλήψεις αλκοόλ μέχρι 1 ποτό/ημέρα. Η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ (3-4 ποτά/ημέρα) συσχετίστηκε με 40-50% αύξηση κινδύνου. Αυτό σημαίνει ότι μέχρι και το 5% των καρκίνων του μαστού στη Βόρεια Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική μπορεί να οφείλεται στην κατανάλωση αιθυλικής αλκοόλης.

Επιπρόσθετα, τα αποτελέσματα μετα-ανάλυσης που διερεύνησε την επίδραση της χαμηλής πρόσληψης αλκοόλ έδειξαν ότι παρατηρείται 5% αύξηση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Επομένως, οι συστάσεις για τις γυναίκες όσον αφορά τον καρκίνο αυτό, είναι ότι δεν θα πρέπει να καταναλώνουν περισσότερο από 1 ποτό/ημέρα, ενώ όσες έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κακρίνου μαστού θα πρέπει να αποφεύγουν την κατανάλωση αλκοόλ ή να καταναλώνουν αλκοόλ μόνο περιστασιακά.

Οινοπνευματώδη ποτά και επίπεδα αρτηριακής πίεσης

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ έχει συσχετιστεί με αύξηση των επιπέδων της αρτηριακής πίεσης. Για 50 γραμμάρια πρόσληψης αλκοόλ την ημέρα ο σχετικός κίνδυνος για την αύξηση των επιπέδων αρτηριακής πίεσης αυξάνει κατά 50%. Για την πλειονότητα των ατόμων που πάσχουν από υπέρταση, η μείωση την κατανάλωσης αλκοόλ είναι μια αποτελεσματική μέθοδος που συμβάλει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης.

Scan0002
Διαχρονική μεταβολή της παροχής οινοπνευματωδών ποτών και κρασιού (κιλά/άτομο/έτος) στην Ελλάδα κατά το χρονικό διάτημα 1061-2009

Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία από τα φύλλα Ισοζυγίου Τροφίμων του FAO- Παροχή Τροφίμων, το έτος 2009, η κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών (μπίρα, κρασί και άλλα οινοπνευματώδη ποτά) στην Ελλάδα υπολογίζεται κατά μέσω όρο στα 67,7 κιλά/άτομο/έτος.

Διαχρονικά, από το 1961 (παροχή 40,3 κιλά/άτομο/έτος) μέχρι το 2009 (παροχή 67,7 κιλά/άτομο/έτος), φαίνεται η σημαντική αύξηση που υπάρχει. Επίσης, ενώ το 1961 το κρασί αποτελούσε το κυριότερο οινοπνευματώδες ποτό, τις τελευταίες δεκαετίες η τάση αυτή αλλάζει.

Κατά τη διάρκεια 2001-2009, η παροχή οινοπνευματωδών ποτών παρουσιάζεται σχετικά σταθερή και κυμαίνεται από 64,4 κιλά άτομο/έτος έως 72,4 κιλά/άτομο/έτος. Εξαίρεση αποτελεί το έτος 2003 οπότε και παρατηρείται η χαμηλότερη τιμή της στα 54,7 κιλά/άτομο/έτος.

Στοιχεία από τις έρευνες οικογενειακών προϋπολογισμών (Household Budget Surveys)-Διαθεσιμότητα τροφίμων

Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία της βάσης Dafnesoft, το έτος 2004 η μέση διαθεσιμότητα οινοπνευματωδών ποτών στην Ελλάδα ανήλθε σε 60 ml/άτομο/ημέρα, ενώ διαχρονικά παρουσιάζει σημαντική αύξηση. Πιο αναλυτικά, το 1981 η διαθεσιμότητα ήταν 36 ml/ημέρα, ενώ to 1998 ήταν 48ml/ημέρα.

Στοιχεία από επιδημιολογικές διατροφικές έρευνες – Ατομική πρόσληψη τροφίμων

Στοιχεία από την Ελληνική συμμετοχή στη μελέτη ΕΠΙΚ σε δείγμα 20.882 ατόμων, ηλικίας 25-86 ετών, από όλη την Ελλάδα, το χρονικό διάστημα 1994-1999 έδειξαν ότι η μέση κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών στους άνδρες ήταν 189 ml/ημέρα, εκ των οποίων τα 84 ml αναφέρονται στην κατανάλωση κρασιού, τα 82 ml στην κατανάλωση μπίρας και τα 23 ml στην κατανάλωση λοιπών οινοπνευματωδών ποτών. Οι αντίστοιχες ποσότητες στις γυναίκες ήταν πολύ χαμηλότερες. Συγκεκριμένα, η μέση τιμή ήταν 47 ml/ημέρα, εκ των οποίων τα 23 ml προέρχονταν από την κατανάλωση κρασιού, 21 ml από την κατανάλωση μπίρας και μόνο 3 ml από την κατανάλωση λοιπών οινοπνευματωδών ποτών.

Στοιχεία ατομικής κατανάλωσης/πρόσληψης τροφίμων προκύπτουν επίσης από τη σύγχρονη επιδημιολογική μελέτη ΑΤΤΙΚΗ. Το δείγμα της μελέτης αποτελούνταν από 3.042 άτομα (1.514 άντρες και 1.528 γυναίκες), κατοίκους της ευρύτερης περιοχής της Αττικής, το χρονικό διάστημα 2001-2002.

Οι ερευνητές σύγκριναν τη μέση κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών στον πληθυσμό (σε γραμμάρια αιθανόλης/ημέρα) με την προτεινόμενη ιδανική κατανάλωση, σύμφωνα με τις Διατροφικές Οδηγίες του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας για Έλληνες ενήλικες (1999). Η μέση κατανάλωση αλκοόλ στους άνδρες ήταν 12,5 γραμμάρια αιθανόλης την ημέρα και στις γυναίκες 5,5 γραμμάρια αιθανόλης την ημέρα, χωρίς να παρατηρείται απόκλιση από τις προτεινόμενες συστάσεις του 1999 (15-30 γραμμάρια αιθανόλης την ημέρα).

Συγκριτικά με άλλες εννέα ευρωπαϊκές χώρες της μελέτης ΕΠΙΚ και με βάση την καταγραφή της διατροφής σε ερωτηματολόγιο που ελήφθη σε υποσύνολο του πληθυσμού, το αλκοόλ φαίνεται να αποτελεί σημαντικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων και αντίστοιχα η κατανάλωση αυτού παρουσιάζεται μεγαλύτερη του ευρωπαϊκού μέσου όρου, τόσο για τους άντρες όσο και για τις γυναίκες.

Οι Pazarlis et al. (2006) στη μελέτη που διενέργησαν σε 5.500 συμμετέχοντες από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, βρήκαν ότι οι άνδρες καταναλώνουν 28,5 γραμμάρια την ημέρα, ενώ οι γυναίκες 9,85 γραμμάρια την ημέρα.

Συμπερασματικά, διαπιστώνεται ότι η παροχή και η διαθεσιμότητα οινοπνευματωδών ποτών στην Ελλάδα έχει αυξηθεί σημαντικά.

Σύσταση

Εάν καταναλώνετε οινοπνευματώδη ποτά, τότε συνίσταται η κατανάλωση κρασιού κατά τη διάρκεια των γευμάτων και μέχρι:

  • 2 ποτήρια/ημέρα για τους άνδρες
  • 1 ποτήρι/ημέρα για τις γυναίκες

Εάν δεν προτιμάτε το κρασί, μπορείτε να καταναλώσετε άλλα οινοπνευματώδη ποτά μέχρι:

  • 2 ποτά/ημέρα για τους άνδρες
  • 1 ποτό/ημέρα για τις γυναίκες

Ορισμός Μερίδας

1 ποτό ισοδυναμεί με:

  • 1 μικρή μπίρα (330 ml) με περιεκτικότητα 4-5% σε αλκοόλη
  • 1 ποτήρι κρασί (125ml) με περιεκτικότητα 11-13% σε αλκοόλη
  • 1 ποτήρι ούζο ή τσίπουρο ή άλλο ποτό (40-45ml) με περιεκτικότητα 40% σε αλκοόλη

Πηγή: Εθνικός Διατροφικός Οδηγός (2014)

[Total: 3    Average: 2.7/5]