Ηλιάννα Πεσσάρη: «Η ζωή είναι η παράσταση και το ψυχόδραμα η πρόβα”

ilianna4
Ηλιάννα Πεσσάρη – Ψυχολόγος απόφοιτος του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών/Ψυχοθεραπεύτρια, ειδικευμένη στο Ψυχόδραμα

 

Συνέντευξη στη Μαρία Καλαφάτη

Photos: Θεανώ Γαρμπή

 

Πείτε μας λίγα λόγια για εσάς

Τελείωσα ψυχολογία στη Φιλοσοφική της Αθήνας. Προς το τέλος των σπουδών μου άρχισα να εμπλέκομαι με την Ψυχανάλυση. Ήταν την περίοδο που έψαχνα να βρω κάποια ψυχοθεραπεία για μένα, αλλά κάτι δεν μου πήγαινε καλά με την ψυχανάλυση. Ένιωθα ότι περιέχει πολύ «Ανάλυση”, ότι πρόκειται για κάτι πολύ εγκεφαλικό και κάπου εκεί είχα αρχίσει να απογοητεύομαι και αποφάσισα ότι δεν θέλω πλέον να ασχοληθώ με την ψυχολογία, ότι θα αλλάξω κλάδο.

 

Πέτυχα μια αφίσα που έλεγε για το ψυχόδραμα, συγκεκριμένα έλεγε για «βιωματική μάθηση” και αποφάσισα να ανακαλύψω τι είναι. Έτσι γνώρισα τον δάσκαλό μου, τον Κώστα Λέτσιο, ο οποίος είναι κλινικός ψυχολόγος-ψυχοδραματιστής και έχει εκπαιδευτεί στην Ουγγαρία, στη Γαλλία και στην Αυστραλιανή Eταιρεία Ψυχδοράματος με τον Max Clayton. Είναι εκείνος που έφερε το ψυχόδραμα στη μορφή αυτή στην Ελλάδα. Μπήκα στην εκπαίδευση πολύ γρήγορα, μέσα σε 6 μήνες. Η διάρκεια αυτής της εκπαίδευσης ήταν 4 χρόνια.

 

Ανοίξαμε το γραφείο και το χώρο της ”Ψυχοκίνησης” τον Ιανουάριο του 2014, μαζί με τη συνάδελφό μου τη Δανάη Χορομίδου. Ονομάσαμε το χώρο μας ”Ψυχοκίνηση” και εδώ κάνουμε ομάδες ψυχοδράματος, ατομικά ραντεβού και ομάδες playback. Είμαστε σε συνεργασία με το ΨΥΚΑΠ (Ψυχοδραματικό Κέντρο Ανάπτυξης Προσωπικότητας) του Κώστα Λέτσιου, εκεί που έγινε και η εκπαίδευση μου.

 

Στη σελίδα της Ψυχοκίνησης στο Facebook αναφέρει ότι είναι κέντρο ψυχοθεραπείας, ψυχοδράματος, προσωπικής ανάπτυξης. Τι σημαίνουν αυτά;

 

Το ψυχόδραμα όπως το έφερε ο Κώστας Λέτσιος στην Ελλάδα, το αναφέρει ως μέθοδο ανάπτυξης της προσωπικότητας. Είναι μέθοδος ανάπτυξης της προσωπικότητας. Και ακολουθώντας αυτή τη φιλοσοφία, θεωρούμε ότι ο κάθε άνθρωπος που μπαίνει σε μια διαδικασία δουλειάς με τον εαυτό του, ο στόχος είναι να αναπτύξει την προσωπικότητά του και να διευρύνει την οπτική του. Γενικά το ψυχόδραμα είναι μια μέθοδος που ξενικά από το υγιές κομμάτι που έχουμε μέσα μας. Δηλαδή ξεκινάει από την έννοια ότι ο κάθε άνθρωπος έχει μέσα του και καλά κομμάτια. Έχει κομμάτια που δυσλειτουργούν, αλλά έχει ήδη και κομμάτια που λειτουργούν. Οπότε ξεκινάμε να ενισχύσουμε αυτά τα λειτουργικά κομμάτια, και όσο αυτά ανεβαίνουν συμπαρασύρουν και τα δυσλειτουργικά κι έτσι αναπτύσσεται η προσωπικότητά του.

 

Τι ορίζεται ως ψυχόδραμα;

 

Το ψυχόδραμα ανήκει στο χώρο της ψυχοθεραπείας, της ομαδικής ψυχοθεραπείας, κυρίως. Συνδυάζει κάποια στοιχεία από το θέατρο, όχι όμως με στόχο να γίνει μια παράσταση σε κοινό, αλλά μόνο για να μας βοηθήσει – χρησιμοποιείται σαν εργαλείο. Ο στόχος είναι να βοηθήσει το άτομο να εκφράσει τη συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται και από εκεί και πέρα να δει τι μπορεί να κάνει με αυτό. Λόγω του ότι το Ψυχόδραμα είναι κάτι βιωματικό, δεν είναι εύκολο να εξηγηθεί. Κάθε τι βιωματικό είναι περίπλοκο στην εξήγησή του. Αν δεν το βιώσεις δεν μπορείς να μιλήσεις πολύ για αυτό.

 

ilianna3
Ψυχοκίνηση: Ο εσωτερικός χώρος και η «Σκηνή”. Σκηνή ονομάζετε ο χώρος που δημιουργείται ανάμεσα στις καρέκλες και το περιθώριο που αφήνεται για την έκφραση του ατόμου

Πως λειτουργεί το ψυχόδραμα;

 

Ας δούμε πως λειτουργεί σε μια ομάδα. Καταρχήν, σε μια ομάδα ψυχοδράματος μπορεί ο οποιοσδήποτε να μπει. Ανεξάρτητα ηλικίας, φύλου, ασθένειας ή τον λόγο που τον φέρνει εδώ. Σε μια ομάδα μπορεί να υπάρχουν άτομα από 18 χρονών μέχρι και 100 και να είναι όλοι μαζί.

Όταν η ομάδα δέσει, το οποίο είναι δουλειά του συντονιστή, δηλαδή να υπάρχει εμπιστοσύνη, να αρχίσει η ομάδα να ανοίγεται, να βρίσκει ένα ρυθμό και να εκφράζει σιγά σιγά θέματα από την καθημερινή ζωή (αυτό είναι και το υλικό), τότε μπορεί σε κάποια συνάντηση να βγει ένας «Πρωταγωνιστής” που λέμε εμείς. Ο πρωταγωνιστής είναι αυτός που δημιουργεί την εικόνα, που είναι ο πιο ”ζεσταμένος” σε κάτι, και το θέμα αυτό που φέρνει στην επιφάνεια μπορεί να εκφράζει όλη την ομάδα. Ο πρωταγωνιστής, λοιπόν, κάνει μια εκδραμάτιση αυτού που έχει μέσα του. Η εκδραμάτιση μπορεί να γίνει χρησιμοποιώντας πρόσωπα, πράγματα, οτιδήποτε θέλει ώστε αυτό που έχει μέσα του να εκφραστεί με ένα τρόπο πάνω στη «σκηνή» (σκηνή ονομάζουμε το χώρο που δημιουργείται ανάμεσα στις καρέκλες και το περιθώριο που αφήνουμε για την έκφραση του ατόμου), να το φτιάξει. Και από τη στιγμή που θα το φτιάξει υπάρχουν πάρα πολλές τεχνικές που θα τον βοηθήσουν να το βιώσει όλο και περισσότερο. Μπορεί να μπει μέσα σε αυτό και να το δει από μέσα, μπορεί να βγει έξω από αυτό και να το δει από έξω, να αλλάξει ρόλο με κάποιον άλλον για να μπορέσει να το δει. Για παράδειγμα, μπορεί να φέρει ένα θέμα για την οικογένεια, τη σχέση με τη μητέρα του και να βάλει στη ”σκηνή”, κάποιον που να είναι η μητέρα και κάποιον που να είναι ο ίδιος. Και από το ρόλο του να πει κάτι στη μητέρα και μετά θα γίνει η αλλαγή ρόλου και θα απαντήσει σαν να είναι η μητέρα ή θα το ακούσει σαν να είναι η μητέρα. Οπότε αποκτά και μια άλλη οπτική και αρχίζει να αναρωτιέται πως θα μπορούσε να είχε γίνει, τι άλλο θα μπορούσε να αλλάξει, τι θα μπορούσε να φτιάξει.
Λέμε ότι είναι ένας χώρος ”πειραματισμού” και αυτή είναι μια λέξη που μου αρέσει πάρα πολύ. Ας πούμε ότι η ζωή είναι η παράσταση και το ψυχόδραμα η πρόβα. Μπορείς να πειραματιστείς με ότι συμβαίνει έξω και σε απασχολεί, να δοκιμάσεις τρόπους να το προσεγγίσεις.

 

Επίσης, κάτι πολύ σημαντικό μέσα στο ψυχόδραμα, είναι η δράση. Λέγοντας δράση, δεν εννοούμε ότι ντε και καλά κάνω απαραίτητα κάτι επάνω στη σκηνή, αλλά δράση στον τρόπο που είμαι, να κινούμαι προς αυτό που φέρνει η ζωή και όχι να γίνομαι παθητικός και να κάθομαι να σκέφτομαι το ίδιο πράγμα, αλλά να κάνω κάτι με αυτό που έχω μέσα μου ή μπροστά μου.

 

Μια έννοια που τη δουλεύουμε πολύ, είναι η έννοια του αυθορμητισμού. Το άτομο μέσα σε μια ομάδα ψυχοδράματος αναπτύσσει τον αυθορμητισμό του. Αλλά τι σημαίνει αυθορμητισμός; όχι κάνω ότι μου κατέβει στο κεφάλι, αλλά κάνω το κατάλληλο πράγμα, την κατάλληλη στιγμή, με το ελάχιστο κόστος για μένα ή το περιβάλλον μου. Οπότε φτάνω σε μια τέτοια σύνδεση με τον εαυτό μου και με αυτό που συμβαίνει, που ότι βγαίνει, βγαίνει με φυσικό τρόπο, δεν έχει ούτε πολύ σκέψη, ούτε παρορμητισμό.

 

Αυτό έχει ένα βαθμό δυσκολίας

 

Ναι έχει. Αλλά πάλι ξεκινά από την έννοια την κεντρική που έλεγα, ότι ο κάθε άνθρωπος έχει λειτουργικά κομμάτια μέσα του και κάθε άνθρωπος έχει τον αυθορμητισμό μέσα του, αρκεί να ξεκλειδωθεί.

 

Αυτή είναι μια καινούργια κατάσταση για τα ελληνικά δεδομένα! Πόσο χρόνο ύπαρξης έχει το Ψυχόδραμα γενικά, αλλά και στην Ελλάδα;

 

Συνολικά στο κόσμο πρέπει να έχει, ούτε εκατό χρόνια. Στην Ελλάδα υπάρχει τα τελευταία είκοσι με τριάντα χρόνια. Υπάρχει με δύο κατευθύνσεις. Μια, η οποία μας ήρθε από την Ευρώπη και μια που ήρθε από την Αυστραλία. Είναι διαφορετικοί οι τρόποι, έχουν διαφορετική φιλοσοφία. Παρόλο που ονομάζονται και οι δύο ”Ψυχόδραμα”, έχουν διαφορά.

 

Ποιες είναι αυτές οι διαφορές;

 

Το ευρωπαϊκό ψυχόδραμα που δεν είναι αυτό στο οποίο εκπαιδεύτηκα, περιλαμβάνει την ερμηνεία και την ανάλυση. Δηλαδή μέσα σε αυτό που θα γίνει μετά θα κάτσουμε σε έναν κύκλο και θα αναλύσουμε το γιατί λειτούργησε το άτομο έτσι ή τι μπορεί να σημαίνει. Στη μέθοδο της Αυστραλίας δεν υπάρχει εξήγηση και δεν μας αφορά αυτό. Μας αφορά να το βιώσουμε και όταν θα κάτσουμε στο κύκλο υπάρχει η διαδικασία του μοιράσματος, και είναι η στιγμή που η ομάδα αρχίζει να μοιράζεται με τον πρωταγωνιστή αυτά που ένιωσε, όχι αυτά που κατάλαβε. Τι ένιωσε,  που έχει βιώσει κάτι αντίστοιχο, οπότε γίνεται ένα μοίρασμα συναισθηματικό. Δεν υπάρχει καθόλου ερμηνεία ή εξήγηση.

 

Ποιο είναι το προφίλ των ατόμων που συμμετέχουν;

 

Κανονικά δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο προφίλ που πρέπει να έχει κάποιος για να μπει σε μία ομάδα του ψυχοδράματος. Αυτό όμως που παρατηρώ, είναι ότι επειδή είναι πολύ άμεση η μέθοδος και πάει πολύ βαθιά, δεν αντέχουν όλοι. Πολλοί έρχονται και μετά φεύγουν. Αυτός που θα μείνει τελικά είναι εκείνος που έχει το υψηλότερο κίνητρο να δουλέψει με τον εαυτό του. Υψηλό κίνητρο να το δει και να μην φοβηθεί το βάθος, να μην φοβηθεί να εκφραστεί, να ξεπεράσει αυτό το σημείο.

 

Έχει να κάνει με το επίπεδο της συναισθηματικής νοημοσύνης; Εννοώ, το επίπεδο συνειδητής συμμετοχής των συναισθημάτων στη λειτουργία;

 

Ίσως εκείνοι που τελικά μένουν, που θα διαλέξουν τη μέθοδο αυτή, να έχουν καλύτερη επίγνωση των συναισθημάτων τους. Όμως θα ωφεληθεί πολύ και κάποιος που δεν έχει, γιατί θα τον βοηθήσει να αποκτήσει μια επίγνωση.
Για να μείνει ένα άτομο, πολλά παίζουν ρόλο. Είναι πως θα το δει, πως θα το κατανοήσει και πως θα το αισθανθεί. Είναι να ξεπεράσει αυτό το σημείο όπου πάει βαθιά όλο αυτό. Είναι σαν να ξέρεις να κολυμπάς και με το ψυχόδραμα είναι σαν να σε πετάνε στη μέση του ωκεανού. Τι θα κάνεις τότε; Αν καταφέρεις να μείνεις εκεί, μπορεί να δεις ότι τα φώτα είναι πολύ κοντά ή στεριά είναι δίπλα. Και το ”να μένω” είναι πολύ κεντρική έννοια επίσης. Πολλές φορές έχουμε τη τάση να φεύγουμε από τα δύσκολα συναισθήματα. Ενώ στο ψυχόδραμα λέμε ”Μείνε για να δεις τι θα γίνει, πως θα εξελιχθεί, μείνε στο συναίσθημα. Πονάς; Μείνε στο πόνο, γιατί αν πας να το κλείσεις δεν έχεις φύγει από τον πόνο, απλά έχεις απομονώσει ένα κομμάτι σου, ο πόνος συνεχίζει να υπάρχει, λειτουργεί, είναι μέσα μου.

ilianna2
Είδη αντικειμένων που θα μπορούσαν να κάνουν το άτομο να αισθανθεί άνετα και να εκφραστεί

 

Εάν παραμείνεις σε ένα μη διαχειρίσιμο συναίσθημα δεν έχεις κινδύνους; Για παράδειγμα, να πάθεις μεγαλύτερη ταραχή, μεγαλύτερο μπλοκάρισμα.

 

Είναι πολύ συχνή αυτή η ερώτηση. Όχι τόσο στις ομάδες όσο στα ατομικά ραντεβού. Είναι πολύ εύλογη αυτή η απορία. ”Αν μείνω σε κάτι που με πονάει δεν θα πονέσω πιο πολύ; Δεν θα καταρρεύσω;” Για μένα η ερώτηση είναι: ”Ο εαυτός μου τι πραγματικά έχει ανάγκη; Αν μπορούσε να μου μιλήσει αυτό το κομμάτι μου που πονάει τι ανάγκη θα μου έλεγε ότι έχει; Έχει ανάγκη να φύγω από εκεί, να μην το κοιτάζω;” Συνήθως η απάντηση είναι ότι αυτό το κομμάτι έχει ανάγκη από αποδοχή και αγάπη. Όχι σε όλους τους ανθρώπους φυσικά, αλλά συνήθως αυτή είναι η απάντηση.

 

Με λίγα λόγια να του ρίξουμε φως επάνω και να μείνουμε μαζί του μέχρι να το διαχειριστούμε και μετά να το ξεπεράσουμε.

 

Ακριβώς. Αλλά στην ουσία ο στόχος δεν είναι να το αλλάξω, είναι να μείνω μαζί του και αν το κάνω, κάτι θα συμβεί εκεί, κάτι θα αλλάξει. Σαν να αποκτώ μεγαλύτερο χώρο μέσα μου. Μπορεί να τρέχω όλη μου τη ζωή πανικόβλητος να ξεφύγω από αυτά που πονάνε, να ταξιδεύω από εδώ, να ταξιδεύω από εκεί για να γλιτώσω από όλα όσα με πληγώνουν ή με έχουν πληγώσει, από τη μητέρα μου ή από έναν έρωτα που με πλήγωσε, αλλά στην ουσία δεν φεύγω από αυτά, δεν φεύγω από αυτό που είναι μέσα μου και όπου κι αν πάω θα το έχω μέσα μου. Αν το δω, νομίζω ότι θα πάψει να με τρομάζει τόσο. Θεωρώ ότι είναι πολύ πιο κουραστική διαδικασία του να το αποφεύγω.

 

Στατιστικά, αυξάνει ο αριθμός των ανθρώπων που λαμβάνουν μέρος σε τέτοιου είδους ομάδες;

 

Ναι, αυξάνει. Παρατηρώ ότι ειδικά με την οικονομική κρίση, ειδικά έτσι όπως είναι η κοινωνία στις μέρες μας, ο κόσμος έχει πολύ ανάγκη από το βίωμα, από το να σταματήσουμε να αναλύουμε γιατί φτάσαμε σε αυτή τη κατάσταση.

 

Γιατί αναφέρετε την οικονομική κρίση;

 

Γιατί θεωρώ ότι φέρνει στην επιφάνεια οτιδήποτε υπάρχει μέσα μας. Δεν είναι τα λεφτά το ζήτημα. Είναι αυτό που έχουμε μέσα μας. Και αυτή η κατάσταση, αυτές οι συνθήκες, η κρίση το βγάζει αυτό στην επιφάνεια. Σε φέρνει σε σημείο που δεν μπορείς να κρυφτείς πίσω από τίποτα, ούτε πίσω από ένα καλό αμάξι, ούτε πίσω από ένα εβδομαδιαίο shoping, ούτε με το να πας στα μπουζούκια. Δεν κρύβεσαι πουθενά πλέον και αρχίζουν να φαίνονται οι σχέσεις που δεν υπάρχουν, αλλά και όλα τα προβλήματα.

 

Για μένα η κρίση δεν είναι οικονομική, είναι καθαρά κρίση αξιών και η λύση-αν υπάρχει λύση, είναι η ατομική δημιουργικότητα, είναι ατομική μάχη, δεν είναι τι θα κάνουμε κοινωνικά, αλλά τι κάνει ο καθένας μας για αυτό το πράγμα. Επαναπροσδιορίζεται ο καθένας από εμάς και αναρωτιέται «Ποια είναι πραγματικά τα σημαντικά πράγματα στη ζωή; Είναι να έχω λεφτά, να έχω αμάξι;”

 

Τι βγαίνει από όλο αυτό το κόσμο που παρακολουθεί αυτές τις δράσεις; Ποια είναι τα σημαντικά;

 

Τα σημαντικά είναι η αγάπη, η αποδοχή, το να μένω δημιουργικός μέσα σε καταστάσεις που είναι δύσκολες, να φτιάχνω σχέσεις που έχουν ουσία, να υπάρχει ένα πραγματικό μοίρασμα. Μέσα σε όλα αυτά θα βάλω και την υγεία, αλλά η υγεία προκύπτει κιόλας, είναι το αποτέλεσμα όλων αυτών που διορθώνουμε. Επίσης είναι σημαντικό να είναι συμβατό το ”θέλω” με την πράξη. Να κάνουμε αυτό που αισθανόμαστε και να μας κάνει ευτυχισμένους, όχι αυτό που μας έμαθαν ότι πρέπει.

 

Μου κάνει εντύπωση αυτό που λέτε, ότι ουσιαστικά βγαίνει το συναίσθημα, δηλαδή ότι οι περισσότεροι από εκείνους που έρχονται αυτό που θέλουν, με όποιο τρόπο κι αν το εκφράσουν, είναι μια κατάσταση συναισθηματικής δόμησης και όχι τόσο υλικής.

 

Όντως. Οι άνθρωποι, έχουν μεγαλώσει με το ”έχω” και όχι με το ”είμαι”, με το τι έχω και όχι με το τι είμαι. Και εδώ θα αναφερθώ στον Μικρό Πρίγκιπα που αγαπώ πολύ, στο σημείο εκείνο που λέει ότι ”Όλοι οι μεγάλοι ρωτάνε πόσα αδέλφια έχει, πόσα λεφτά βγάζει, πόσα τετραγωνικά είναι το σπίτι του..”, δηλαδή όλα σε αριθμούς και σε απόκτηση. Και κανείς δεν ρωτάει ”Πως μυρίζουν τα μαλλιά του ή πως αισθάνομαι όταν τον βλέπω”, που αυτή είναι και η ουσία. «Μόνο με την καρδιά βλέπεις καθαρά, την ουσία δεν την βλέπουνε τα μάτια».

 

Ο ασθενής, πέρα από το κομμάτι της υγείας, είναι συναισθηματικά υγιής;

 

..Κι εγώ κάπου εδώ θα ρωτήσω.. Τι είναι ασθενής; Πως το ορίζουμε; Και τι είναι συναισθηματικά υγιής; Καταρχήν, ασθενής μπορεί να μην είναι κάποιος που νοσεί, με καρκίνο για παράδειγμα, μπορεί να είμαι εγώ που είμαι εγκλωβισμένη μέσα σε μια σχέση και να νιώθω ότι είμαι άρρωστη μέσα σε αυτό. Τότε αυτό με κάνει ασθενή. Όταν ένας ασθενής ζητήσει βοήθεια, ακόμα και αυτήν της ψυχολογικής υποστήριξης, βρίσκεται αυτόματα σε κατάσταση ίασης. Έχει ήδη κάνει τη μισή δουλειά. Αυτό ισχύει για κάθε άνθρωπο.

 

Αν δεν είσαι καλά μέσα σου, θα παρουσιάσεις κάποια ασθένεια. Τι θα είχατε να πείτε για αυτό;

 

Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα προς συζήτηση. Δυστυχώς δεν είναι τεκμηριωμένο γιατί δεν μπορούν να το τεκμηριώσουν, μια και οι περισσότερες ασθένειες είναι πολυπαραγoντικές. Για μένα δεν υπάρχει τίποτα που να μην είναι ψυχολογικό. Όταν λέω τίποτα, εννοώ τίποτα και είμαι απόλυτη σε αυτό. Δουλεύω πολύ γύρω από αυτό, με τι σχετίζεται η ασθένεια, η οποιαδήποτε ασθένεια, από ένα απλό κρύωμα ή ένας πονοκέφαλος, μέχρι και τις πιο σοβαρές περιπτώσεις. Τι είναι αυτό που κάνει το σώμα μας να φτάσει σε αυτό το σημείο…

 

Η εκδήλωση μιας οποιαδήποτε ασθένειας είναι η εξωτερίκευση κάποιας εσωτερικής πίεσης ακόμα και από παράγοντες που μπορεί να μην τους αντιλαμβάνομαι. Ποια είναι η γνώμη σας πάνω σε αυτό;

 

Ναι, μπορεί να είναι κάποια πολύ παλιά πράγματα, ανεπεξέργαστα, καταστάσεις που έχουν παγώσει. Πολλά πράγματα μπορεί να είναι. Σίγουρα εξωτερικεύω κάτι που δεν κατάφερα να εκτονώσω με άλλο τρόπο, οπότε το σώμα αναλαμβάνει την πρωτοβουλία.
Βρήκα πολύ σημαντικό, κάτι που διάβασα για τον καρκίνο το οποίο έλεγε ότι, ο καρκίνος δεν είναι παρά τα συναισθήματα που πέτρωσαν. Βέβαια, αυτή η άποψη δεν είναι απόλυτη γιατί μπορεί κάποιος να έχει βρει τον μηχανισμό να εκτονώνεται. Είναι και εκείνοι που δεν παρουσιάζουν καθόλου ψυχοσωματικά συμπτώματα, αλλά μπορεί να έχουν βρει έναν άλλο μηχανισμό, π.χ. ξοδεύουν λεφτά, ένα ψυχονευρωτικό σύμπτωμα που μπορεί να κάνει κακό σε κάτι άλλο εκτός από το σώμα.

 

Οι καρκινοπαθείς, είναι μια κατηγορία από μόνοι τους;

 

Είναι και δεν είναι.. Είναι πολύ λεπτό το σημείο του πότε θα μπει μια ταμπέλα και θα πω: είναι καρκινοπαθής που έχει αυτά τα χαρακτηριστικά. Προσπαθώ να μην το δω έτσι, ούτε σαν ασθένεια, ούτε σαν κατηγορία. Από τη δουλειά που έχω κάνει βλέπω κάποια χαρακτηριστικά στο ψυχολογικό κομμάτι, μάλλον στο τρόπο που δουλεύουν περισσότερο. Παρατηρώ μια βιασύνη την οποία ονομάζουμε ”υψηλό ζέσταμα” στο ψυχόδραμα. Ένα πολύ μεγάλο κίνητρο ”να το δω τώρα”, σαν να μην υπάρχει αύριο, το οποίο σχετίζεται με τα χαρακτηριστικά της ασθένειας η οποία είναι γρήγορη, είναι επιθετική, απειλεί τη ζωή. Ίσως, είναι η επαφή με τον θάνατο που δίνει αυτό το υψηλό κίνητρο. Θα μπουν πολύ βαθιά και πολύ γρήγορα, δεν φοβούνται να δουν τίποτα.

 

Ποια θεωρείται είναι η διαφορά των ασθενών με καρκίνο από άλλους ασθενείς;

 

Έχω την αίσθηση ότι αν δούμε τα χαρακτηριστικά της κάθε ασθένειας, εκεί μπορούμε να δούμε και χαρακτηριστικά της ψυχής. Για παράδειγμα, η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι μια αόρατη ασθένεια, είναι ύπουλη με την έννοια ότι είσαι καλά και ξαφνικά έχεις μια κρίση, και μετά είσαι καλά μέχρι να πάθεις μια κρίση και πάλι. Πρόκειται για μια κατάσταση που δεν είναι σταθερή. Οι άνθρωποι που έχουν αυτή την ασθένεια, δουλεύουν αντίστοιχα, δεν πάνε συχνά πολύ βαθιά, μένουν περισσότερο στην επιφάνεια και ξαφνικά θα μπουν βαθιά για να ανέβουν στην επιφάνεια και πάλι. Αν μπορώ να το κατηγοριοποιήσω, λειτουργούν και εκείνοι κάπως σαν την ασθένεια.

 

Ουσιαστική διαφοροποίηση δεν υπάρχει. Η ασθένεια επηρεάζει τον ασθενή και τη λειτουργία του ατόμου. Αλλά και το άτομο και ο τρόπος που λειτουργεί επηρεάζει την ασθένεια. Όλα είναι αλληλένδετα και αλληλοεπηρεάζονται, δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος κανόνας.
Διαφοροποίηση δεν υπάρχει ούτε μεταξύ ασθενών και μη ασθενών. Για παράδειγμα, κάποιος έχει καρκίνο και κάποιος άλλος μπορεί να σχετίζεται με κάποιον άνθρωπο που τον θεωρεί ”καρκίνο’ στη ζωή του. Ουσιαστικά και οι δύο βιώνουν μια κακή κατάσταση με διαφορετικό τρόπο.

 

Ένας άνθρωπος στις συναντήσεις μας, μου είχε πει ”Εγώ έρχομαι γιατί ο πατέρας μου έχει καρκίνο, αλλά στην πραγματικότητα έχω πολλούς καρκίνους στη ζωή μου, τη δουλειά μου, κάποιους φίλους, εμένα τον ίδιο..” Πολλοί είναι εκείνοι οι άνθρωποι που ενώ έρχονται για την ασθένεια, τελικά καταλήγουν να μιλάνε λιγότερο για εκείνη και περισσότερο για άλλα πράγματα, ή μιλώντας για αυτήν, στην πραγματικότητα μιλάνε και για άλλα πράγματα που τους απασχολούν.

 

Υπάρχει ένας κοινός παρανομαστής ανάμεσα σε όλους και δεν είναι παρά ένας τεράστιος αγώνας που κάνουμε όλοι, ανεξαρτήτως πως το εκφράζουμε αυτό, για συμφιλίωση με τα δύσκολα κομμάτια που έχουμε μέσα μας, γιατί όλοι έχουμε δύσκολα κομμάτια. Βιώματα που να μπορούμε να υπάρχουμε με αυτά, με τις αδυναμίες μας, με τους πόνους μας, να είμαστε κοντά στον εαυτό μας.

 

ilianna1
Το εγχειρίδιο του Max G. Clayton για την ψυχοδραματική εκπαίδευση

Όλη αυτή η ψυχοθεραπεία, η ψυχολογική υποστήριξη προς όλες αυτές τις ομάδες, τι επίδραση έχει σε αυτούς τους ανθρώπους; Τι είναι αυτό που θα θέλατε να πετύχετε σε αυτούς;

 

Δεν θα έβαζα έναν στόχο σύμφωνα με την ασθένεια κάποιου, σε σχέση με τον καρκίνο για παράδειγμα ή σε σχέση με όποια ασθένεια που ίσως έχει. Θα τον ρωτούσα τι τον φέρνει εδώ, έτσι απλά. Μια ομάδα μας, όπως είπα, μπορεί να αποτελείται από ανθρώπους που αντιμετωπίζουν διάφορες καταστάσεις. Και βλέπω ότι δεν έχει καμία διαφορά, τελικά.

 

Ο στόχος σε γενικές γραμμές, είναι να είμαστε δίπλα στο άτομο, ώστε να καταφέρει να εκφράσει την αισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Όταν θα καταφέρει κάποιος να εκφραστεί, από εκεί και πέρα βλέπεις τι μπορείς να κάνεις με αυτό που έχει βγει προς τα έξω. Το ”μοίρασμα” από μόνο του είναι κάτι πολύ θεραπευτικό. Το να υπάρχει κάποιος που μπορεί να ακούσει, χωρίς να κρίνει, χωρίς να ερμηνεύσει, να είναι εκεί απλά για να ακούσει και μετά να σκεφτεί τι αντίστοιχο ίσως έχει βιώσει και να το μοιραστεί.

 

Είναι και η δουλειά του συντονιστή να καταφέρει την απαλλαγή των ερμηνειών και της όποιας κριτικής τείνει να υπάρξει σε μια ομάδα μέσα. Και η ίδια η κριτική, δεν είναι παρά μια άμυνα προς τον πόνο. Είναι προσωπικό θέμα και δεν έχει να κάνει με τον άλλον ποτέ. Κάτι με πονάει σε αυτό που ακούω, οπότε αμύνομαι κάνοντας μια κριτική. Η επίθεση, η άμυνα, όλα είναι δικά μου. Και η ομάδα έχει να κάνει πολύ δουλειά γύρω από αυτά τα κομμάτια. Να μάθω να αναγνωρίζω τι είναι δικό μου και τι είναι του άλλου, είναι και αυτός ένας σημαντικός στόχος.

 

Υπάρχει διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο ψυχολογικό θέμα και στο ψυχιατρικό θέμα; Σας έχει τύχει κάποιος άνθρωπος ο οποίος ξεκινάει να βγάλει κάποια πράγματα σε ψυχολογικό επίπεδο να ανακαλύψετε στη συνέχεια ότι έχει ψυχιατρικό πρόβλημα;

 

Δεν μου έχει τύχει να προκύψει κάτι, έτσι ώστε να πω ”Αυτή η περίπτωση χρειάζεται ψυχιατρική παρακολούθηση”. Μου έχει τύχει όμως να έρθουν άνθρωποι με μια αυστηρή διάγνωση από ψυχίατρο, οι οποίοι παίρνουν φάρμακα. Όμως, μέσα στο ψυχόδραμα μαθαίνουμε να είμαστε δίπλα στην πραγματικότητα που ο άλλος βιώνει, ακόμα και αν αυτή είναι χαοτική ή καταθλιπτική. Βιώνεις αυτό που βιώνεις και εγώ θα είμαι μαζί σου σε αυτό και μαθαίνω να το παίρνω με ένα φυσικό τρόπο, γιατί δεν υπάρχει κάποια έκφραση, η οποία είναι απαγορευμένη ή κάποιο συναίσθημα που δεν θα έπρεπε να είναι όπως είναι. Το ψυχόδραμα, να το συνδέσω λίγο με αυτό, ακροβατεί πολύ, γιατί όταν βάλεις τον άλλον να νιώσει πολύ μια κατάσταση μπορεί να «ξεφύγει». Μπορεί να το εκφράσει πολύ δυνατά. Έχει τύχει να λιποθυμήσει κάποιος ή να πάθει κρίση πανικού. Το σημαντικό σε αυτά τα σημεία είναι να μην φοβηθείς και να συνεχίσεις να σχετίζεσαι μαζί του με φυσικό τρόπο.

 

Στη σχιζοφρενία υπάρχει η περίοδος που η συμπεριφορά είναι καλή και το άτομο είναι ενταγμένο κανονικά μέσα στο περιβάλλον του και υπάρχουν και οι στιγμές σοβαρής κρίσης.

 

Σκέφτομαι γύρω από αυτό, πόσο έχει οργανωθεί η κοινωνία, η ψυχιατρική, τι στόχο βάζει το άτομο. Για παράδειγμα, στο ψυχόδραμα δεχόμαστε ότι ο άνθρωπος έχει υγιή κομμάτια μέσα του. Οπότε, και σε ένα ψυχωτικό, θα ψάχναμε τα υγιή κομμάτια που σίγουρα έχει μέσα του λειτουργικά και θα δουλεύαμε πάνω σε αυτά τα κομμάτια ώστε να τα ενισχύσουμε. Η ψυχιατρική και γενικά άλλες κατευθύνσεις της ψυχολογίας ασχολούνται πάρα πολύ με το ποιο είναι το πρόβλημα και δυστυχώς χωρίς να δοθεί η απαραίτητη σημασία στο λειτουργικό κομμάτι του ατόμου. Ψυχιατρικά η πρώτη κίνηση είναι να του δοθούν χάπια για να σταματήσει να υπάρχει το ψυχωτικό σύμπτωμα. Όμως το σύμπτωμα για να υπάρχει, έχει ένα λόγο. Όχι ότι το αφήνουμε στη τύχη του με ρίσκο να πάθει κάτι κακό το άτομο, αλλά δεν μπορεί και αυτό να έχει γίνει η άμεση και γρήγορη λύση.

 

Υπάρχει μια κόντρα μεταξύ της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας;

 

Δεν θα ήθελα να πω ότι είμαστε σε κόντρα, προσωπικά δεν νιώθω κάτι τέτοιο. Εκτιμώ πολύ τους ψυχιάτρους που θα δώσουν τη φαρμακευτική αγωγή εκεί που χρειάζεται και σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία, εκείνους που συνεργάζονται με τον ψυχοθεραπευτή. Στην Ελλάδα δεν το κάνουν, δυστυχώς. Είναι πολλοί λίγοι εκείνοι που το κάνουν. Προσωπικά είμαι αντίθετη με εκείνους που απλά έχουν το χάπι ως λύση και τίποτα περισσότερο από αυτό.

 

Υπάρχουν άνθρωποι, οι οποίοι βρίσκονται ή βρίσκονταν σε φαρμακευτική αγωγή και μου λένε ότι ενώ θέλουν να εκφραστούν, τα χάπια κρατάνε το συναίσθημα σε καταστολή και δεν μπορούν ούτε καν να κλάψουν. Για μένα αυτό και ειδικά για τον τρόπο που δουλεύω είναι καταστροφή. Αν δεν εκφραστεί, αν δεν βγει αυτό το συναίσθημα, που θα πάει; Κάπως πρέπει να εκφραστεί, το να παίρνω χάπι και να το καταπιέζω δεν ξέρω αν βοηθάει σε κάτι. Το χάπι θα βοηθούσε ίσως κάποιες περιπτώσεις, σε ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας που δεν μπορούν να φάνε ή να κοιμηθούν και δεν θα έμπαιναν στη διαδικασία μιας ψυχοθεραπείας, αλλά και σε κάποιες συγκεκριμένες καταστάσεις, όπως η βαριά κατάθλιψη. Κατά τα άλλα, η φαρμακευτική αγωγή απλά κουκουλώνει το πρόβλημα. Είναι σαν να πηγαίνεις στον οδοντίατρο με πονόδοντο και να σου δίνει παυσίπονα. Ο πόνος θα περάσει, αλλά θα επανέλθει γιατί απλούστατα χρειάζεται ουσιαστική θεραπεία για να ξεπεραστεί το πρόβλημα και όχι να καλύπτεται για να μην φαίνεται.

 

Η τάση που επικρατεί στο εξωτερικό ποια είναι;

 

Στο εξωτερικό συνεργάζονται καλύτερα. Είναι σε συνεργασία μεταξύ τους έτσι κι αλλιώς, δηλαδή δεν υπάρχει περίπτωση να πηγαίνει κάποιος σε ψυχίατρο και σε ψυχολόγο και αυτοί οι δυο να μην έχουν μιλήσει μεταξύ τους. Η συνεργασία μεταξύ τους, σίγουρα φέρνει και το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, και ο ασθενής δείχνει εμπιστοσύνη. Στο εξωτερικό δεν υπάρχει και αυτό το μεγάλο ταμπού που υπάρχει εδώ με την ψυχολογία και την ψυχιατρική.
Αναρωτιέμαι, πως άνθρωποι ειδικοί ψυχικής υγείας που υποτίθεται ασχολούνται με το καλό του ανθρώπου, με το πως το άτομο θα είναι καλύτερα, το βλέπουν κάπως ιδιοτελώς και πως θα φανεί ο καθένας τους μέσα από αυτό, ανταγωνιστικά.

 

Η δουλειά σας κατά πόσο έχει επηρεάσει τη ζωή σας;

 

Στα πρώτα χρόνια της δουλειάς, είναι πολλά εκείνα που ακούς και τα παίρνεις επάνω σου, μαζί σου. Είναι κάποια περιστατικά που σε επηρεάζουν. Εκείνη τη πρώτη περίοδο της δουλειάς είναι που νομίζεις ότι θα σώσεις όλο το κόσμο. Στη πορεία μαθαίνεις να κρατάς απόσταση, μαθαίνεις να βλέπεις τι είναι αυτό που σε επηρεάζει πραγματικά, αυτό που σε αγγίζει και τι θα κάνεις με αυτό. Για αυτό είναι σημαντική η εποπτεία που κάνουμε και το ότι οι ψυχολόγοι συνεχίζουμε τη δουλειά με τον εαυτό μας. Και επίσης, είναι σημαντικό να μπορείς να αναγνωρίσεις πότε κάτι γίνεται πιεστικό και αρχίζει να σε βαραίνει, πότε χρειάζεται αλλαγή, ένα διάλειμμα ή μια απόφαση κατά πόσο θέλω να ασχοληθώ με κάποια συγκεκριμένα περιστατικά.

 

Οι ψυχολόγοι, οι οποίοι ασχολούνται με καρκινοπαθείς περνάνε κάποια συγκεκριμένη εκπαίδευση;

 

Αν ένας ψυχολόγος έχει εκπαιδευτεί και έχει μια ειδίκευση καλή, μπορεί να δουλέψει με όποιον ασθενή κι αν έρθει, είτε είναι καρκινοπαθής, είτε είναι οτιδήποτε. Η εκπαίδευση, η οποία είχα προσωπικά ήταν κυρίως θεωρητική σε σχέση με τον καρκίνο, δηλαδή τι είναι ο καρκίνος, τι προκαλεί στο σώμα. Εκείνα τα οποία δεν μου άρεσαν στο όλο θέμα, ομολογώ, ήταν το πως βιώνει το άτομο τα στάδια από τη στιγμή της διάγνωσης μέχρι τη θεραπεία, ή το τι τύποι ασθενών υπάρχουν. Για μένα δεν υπάρχουν ”τύποι ασθενών”, γιατί στην ουσία περνάνε όλοι από όλα τα στάδια, οπότε η συμπεριφορά τους γίνεται και ανάλογη κάθε φορά.

 

Πρόκειται για ένα πένθος, γιατί η ασθένεια είναι από μόνη της ένα πένθος, απώλεια της υγείας, της καθημερινότητας, ένας μικρός θάνατος πραγμάτων. Ξαφνικά περνάς από την καθημερινότητα σε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα, εκείνη του νοσοκομείου και της μάχης για επιβίωση. Είναι μια τεράστια απώλεια.
Υπάρχει η θεωρία του πένθους που λέει ότι είναι επτά στάδια. Για παράδειγμα ότι περνάς από τον πανικό στην άρνηση και από την άρνηση στο θυμό, μετά στο παζάρεμα, στην κατάθλιψη και στην αποδοχή, αλλά δεν σημαίνει ότι θα περάσεις όλα τα στάδια και με τη συγκεκριμένη σειρά. Μπορεί να κολλήσεις σε κάποιο στάδιο ή να επανέλθεις σε κάποιο άλλο. Είναι μια πολύ ενεργή κατάσταση, δεν είναι μια κατάσταση που έχει επτά στάδια και τελείωσε.

 

Σκέφτομαι γενικά με τους ανθρώπους που δουλεύω, ότι κάποιοι βιώνουν πολύ δύσκολα υπαρξιακά θέματα, χωρίς να υπάρχει κάποια ασθένεια. Για παράδειγμα, τι είναι η ζωή, τι είναι ο θάνατος, πως θα σηκωθώ, πως θα ενεργοποιηθώ. Αυτά τα θέματα μπαίνουν και σε κάθε ασθένεια. Στην περίπτωση του καρκίνου για παράδειγμα, το θέμα είναι υπαρξιακό αλλά συμβαίνει κιόλας, απειλεί κάτι τη ζωή μου οπότε έτσι κι αλλιώς θα διερωτηθώ γύρω από αυτό. Όμως αυτά τα δύο σημεία στην πραγματικότητα δεν διαφέρουν γιατί πρόκειται για τα ίδια ερωτηματικά, απλά ο ένας το βιώνει όντως και ο άλλος το βιώνει μέσα στο μυαλό του, σε θεωρητικό επίπεδο. Μπορεί να ταλαιπωρούνται το ίδιο και ίσως αυτός που το βιώνει σε θεωρητικό επίπεδο να ταλαιπωρείται πιο πολύ, γιατί είναι σε φαντασιακή κατάσταση. Ενώ, εκείνος που το ζει πράγματι, είναι κάτι χειροπιαστό για εκείνον και είναι σε θέση να πει ”Είναι αυτό και μου απειλεί τη ζωή, να δω τι θα κάνω με αυτό” και το εκδραματίζει. Ενώ εκείνος που το βιώνει στη φαντασία του δεν είναι σε θέση να το εκδραματίσει, δεν έχει όντως κάτι να το αντιμετωπίσει, αντιμετωπίζει την φαντασία του.

 

Ποιος είναι ο στόχος του ίδιου του ατόμου που έρχεται;

 

Για να ακολουθήσει κάποιος το ψυχόδραμα, δεν είναι ανάγκη να έχει πρόβλημα. Όπως ήδη έχω αναφέρει, είναι η εξέλιξη της προσωπικότητάς μας και η καλυτέρευση της ψυχολογίας μας. Όλοι έχουμε θέματα, από τη στιγμή της γέννησης και μόνο που υπάρχουμε στη ζωή έχουμε θέματα. Δεν υφίσταται η έννοια ”έχω πρόβλημα και κάνω ψυχοθεραπεία”.
Από εκεί και πέρα, ο στόχος εξαρτάται από τον καθένα. Ο σημαντικότερος στόχος είναι να βρω τη θέση μου σε αυτόν τον κόσμο.
Ο δάσκαλός μας, μας έλεγε ότι η ζωή από μόνη της σε φέρνει στη κατάσταση του να νιώθεις σαν να είναι νύχτα και να βρίσκεσαι στη μέση του ωκεανού, χωρίς να βλέπεις φώτα..
Πρώτα από όλα είναι η επίγνωση, αν κάποιος μπει στη διαδικασία της ψυχοθεραπείας πρέπει να έχει αποκτήσει αυτή την επίγνωση….

 

 Ευχαριστούμε πολύ την κυρία Ηλιάννα Πεσσάρη, για τη φιλοξενία που μας πρόσφερε στο χώρο της Ψυχοκίνησης, αλλά και τις σημαντικές πληροφορίες και απόψεις που μοιράστηκε μαζί μας.

 

Η κα Δανάη Χορομίδου, συνεργάτιδα της κα Ηλιάννας Πεσσάρη, είναι επίσης ψυχολόγος, απόφοιτος  Παν/μίου Αθηνών, ψυχοθεραπεύτρια-ψυχοδραματιστής και συνεργάτης του ΨΥΚΑΠ

 

Η Ψυχοκίνηση (Κέντρο Ψυχοθεραπείας, Ψυχοδράματος & Ανάπτυξης της Προσωπικότητας), βρίσκεται στην οδό  Αλκμαιωνίδων 6, Καισαριανή (περιοχή Hilton-Ευαγγελισμού) 16121
Τηλέφωνο επικοινωνίας:  Σταθερό:215 515 9120

 

Ηλιάννα Πεσσάρη: Κινητό:6938 165 911
Ιστότοπος: www.prosopikianaptixi.gr

 

Δανάη Χορομίδου: Κινητό:6943 293 408
Ιστότοπος: www.danaichor.blogspot.gr

[Total: 0    Average: 0/5]