Εσπεριδοειδή: Οφέλη – Καλλιέργεια

Ο όρος εσπεριδοειδή αναφέρεται σε μία ομάδα φυτών που κατατάσσεται στην οικογένεια ρυτοειδή (Ruteceae). Είναι χαμηλά δένδρα, ακανθώδη, με μικρό σχετικά ύψος, με αειθαλή φύλλα και ευδοκιμούν στις τροπικές ή ημιτροπικές και στις εύκρατες χώρες.
Παράγουν καρπούς με διαφορετικές γεύσεις, οι οποίες κυμαίνονται από το γλυκό και το ξινό μέχρι το πικρόξινο και το πικρό. Τα φύλλα και τα άνθη τους ευωδιάζουν.

Στα εσπεριδοειδή ανήκουν:

η πορτοκαλιά,
η λεμονιά,
η γλυκολεμονιά (lime),
η μανταρινιά,
η νεραντζιά,
η κιτριά,
η φράπα,
το μοσχολέμονο,
το περγαμόντο,
το γκρέιπφρουτ,
το κουμκουάτ

Ευδοκιμούν πολύ στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στα παράλια μέρη και νησιά. Αρχικά καλλιεργούνταν μόνο στις Ινδίες, την Κίνα και την Ιαπωνία κι από εκεί εξαπλώθηκαν σ’ όλες τις χώρες που έχουν δροσερό κλίμα και αμμοαργιλώδες έδαφος. Πολλαπλασιάζονται με μπόλιασμα και καταβολάδες, αλλά ο καλύτερος τρόπος πολλαπλασιασμού τους είναι με σπόρους νεραντζιάς και κατόπιν με μπόλιασμα του μικρού δέντρου στην επιθυμητή ποικιλία.

Στην ελληνική μυθολογία τα εσπεριδοειδή ήταν το δώρο που έκανε η Γαία στο γάμο του Δία με την Ήρα. Το θείο αυτό δώρο καλλιεργήθηκε στον κάμπο των Χανίων, μακριά από τους ανθρώπους, στον κήπο των Εσπερίδων. Οι καρποί των δέντρων, τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων τα οποία έκλεψε ο Ηρακλής, δεν ήταν παρά απλά πορτοκάλια.

Διατροφική αξία

Η σημασία τους στη διατροφή είχε παρατηρηθεί από τα αρχαία χρόνια, με τους Αιγύπτιους να τα έχουν χρησιμοποιήσει στην ιατρική τους και τον Ιπποκράτη να αναφέρεται συχνά στις ευεργετικές ιδιότητές τους.
Το 16ο και 17ο αιώνα οι ναυτικοί κατανάλωναν λεμόνια και πορτοκάλια προκειμένου να αποφύγουν την αβιταμίνωση (σκορβούτο).

Tο 1932 έγινε γνωστό ότι η δράση των εσπεριδοειδών οφείλεται στο ασκορβικό οξύ, δηλαδή, στη διάσημη πλέον σήμερα βιταμίνη C. Ωστόσο, τα οφέλη των εσπεριδοειδών δεν περιορίζονται μόνο στη βιταμίνη C. Περιέχουν επίσης σημαντικές ποσότητες φολικού οξέως που ανήκει στο σύμπλεγμα των βιταμινών Β, πηκτίνη (μια διαλυτή φυτική ίνα που φέρεται να μειώνει τα επίπεδα χοληστερόλης), πολλά μέταλλα και ιχνοστοιχεία, φυτικές ίνες και πολλές ακόμη χρήσιμες και ωφέλιμες για τον οργανισμό ουσίες με έντονη αντιοξειδωτική δράση, όπως τα φλαβονοειδή, τα λιμονοειδή και τα καροτενοειδή.

Η δράση των πορτοκαλιών κυρίως αλλά και των άλλων εσπεριδοειδών έχει συσχετιστεί με την πρόληψη ασθενειών όπως ο καρκίνος, η στεφανιαία νόσος, ο διαβήτης, ο καταρράκτης, η αρθρίτιδα, η νόσος του Αλτσχάιμερ και οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου. Τέλος, τα πορτοκάλια έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες, λιπαρές ουσίες και υδατάνθρακες, και είναι κατάλληλα για δίαιτες και όσους προσέχουν τη διατροφή τους.

* Τα Σαγκουίνια οφελούν στη καλή λειτουργία της καρδιάς. Στο έντονο κόκκινο χρώμα τους κρύβεται η αντιοξειδωτική τους δράση. Εχει διαπιστωθεί ότι η ανθοκυανίνη (φυσική χρωστική ουσία) συμβάλλει στη μείωση της κακής χοληστερόλης (LDL) αλλά και στην ελαστικότητα των αιμοφόρων αγγείων.

* Τα Μανταρίνια κλημεντίνες, αποτελούν φυσική ασπίδα κατά της οξείδωσης που προκαλεί η ατμοσφαιρική ρύπανση. Η αποξηραμένη φλούδα του φρούτου χρησιμοποιείται στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική. Νεότερες μελέτες έχουν δείξει ότι οι κλημεντίνες και γενικώς τα εσπεριδοειδή βοηθούν το DNA του οργανισμού να προστατευτεί από τα ανεπιθύμητα αποτελέσματα της οξείδωσης, που προκαλούνται από τη ρύπανση αλλά και από τη σκληρή άσκηση.

* Πορτοκάλια κατά των ιώσεων. Η φήμη τους έχει ταυτιστεί με τη βιταμίνη C, που έχει καθιερωθεί ως ασπίδα προστασίας κατά των ιώσεων και του κρυολογήματος. Επιπλέον, ο χυμός του πορτοκαλιού βοηθά στην επαρκή ενυδάτωση του οργανισμού, είναι όμως και ιδιαίτερα ευπαθής αφού η βιταμίνη C καταστρέφεται όταν έρθει σε επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα και το φως.

* Γκρέιπφρουτ, για αδυνάτισμα και καλή λειτουργία της καρδιάς. Η υψηλή περιεκτικότητά τους σε λιποδιαλυτές ίνες βοηθά σημαντικά στο να αισθανόμαστε χορτασμένοι μετά την κατανάλωσή του. Γι’ αυτό και η στυφή γεύση του φρούτου δεν πρέπει να μας κάνει να παραγνωρίζουμε τα οφέλη του, τα οποία δεν σταματούν στις διαιτητικές ιδιότητές του. Η κατανάλωση γκρέιπφρουτ συμβάλλει μεταξύ των άλλων στην καλή λειτουργία της καρδιάς και στην ελαστικότητα του δέρματος.

* Λεμόνια, ο σύμμαχος του ανοσοποιητικού. Η αλκαλική επίδραση των λεμονιών στον οργανισμό και βοηθούν στην αποκατάσταση της ισορροπίας του PH. Παρότι δεν είναι φάρμακο το λεμόνι είναι γνωστό για τις θεραπευτικές του ιδιότητες και την ενδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος.

* Η φλούδα του Κουμκουάτ αποτελεί σημαντική πηγή φλαβονοειδών, ουσίες γνωστές για την αντιοξειδωτική, αντικαρκινική και αντιθρομβωτική δράση τους.

* Φράπες, σημαντική πηγή καλίου. Μία μερίδα φράπας, περίπου 190 γραμμ., προσφέρει στον οργανισμό το 37% της συνιστώμενης ημερήσιας κατανάλωσης σε κάλιο. Υπενθυμίζεται ότι οι τροφές που είναι πλούσιες σε κάλιο βοηθούν στην εξάλειψη των κραμπών αλλά και στην ενδυνάμωση των οστών.

Tip:
– Διατροφολόγοι συστήνουν να καταναλώνουμε καθημερινά 2 φρούτα και 1 ποτήρι φυσικό χυμό πορτοκαλιού. Σε περίπτωση που προτιμάτε συσκευασμένους χυμούς αντί για φυσικό, να θυμάστε ότι η φυσική βιταμίνη C απορροφάται κατά 35% καλύτερα από ότι τη συνθετική. Να διαλέγετε σφιχτά πορτοκάλια, βαριά για το μέγεθός τους, για να έχουν περισσότερο χυμό.

– Στην Ελλάδα, η κατά κεφαλή κατανάλωση των προϊόντων εσπεριδοειδών ανά έτος είναι κατά προσέγγιση 18 κιλά πορτοκάλια, 5 κιλά λεμόνια και 3 κιλά μανταρίνια.

Καλλιέργεια

Διεθνώς καλλιεργούνται συστηματικά, ιδιαίτερα στην Αμερική, την Ισπανία, τη Νιγηρία, τη Βραζιλία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ινδία, τη Β. Αφρική, την Τουρκία, το Ισραήλ και σε πολλές άλλες περιοχές του πλανήτη.

Στην Ελλάδα, η καλλιέργειά τους έχει εξαπλωθεί και εμφανίζεται σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα. Υπάρχει αντίστοιχη βιομηχανική εκμετάλλευση τόσο σε μαζικό επίπεδο όσο και σε μικρούς συνεταιρισμούς που παρασκευάζουν χυμούς, μαρμελάδες και γλυκά του κουταλιού.

Μεγάλες εκτάσεις εσπεριδοειδών στην Ελλάδα καλλιεργούνται στην Άρτα, το Άργος, την Κρήτη, τη Σπάρτη, τη Χίο τον Βόλο, την Αττική, την Εύβοια και πολλά νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου.

Το κλίμα που τα ευνοεί είναι το ζεστό, με κάποια υγρασία και το παραθαλάσσιο. Η απότομη και παρατεταμένη πτώση της θερμοκρασίας, καθώς και η παγωνιά, τα καταστρέφει.

ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΑ
Συνολικά υπάρχουν πάνω από 150 διαφορετικές ποικιλίες πορτοκαλιού σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα καλλιεργούνται κυρίως οι εξής:
Χίου: Μικρά πορτοκάλια με πολλά κουκούτσια, ανθεκτικά στη μεταφορά.
Άρτας: Μέτρια σε μέγεθος πορτοκάλια, με λεπτή φλούδα και εξαιρετικό άρωμα.
Valencia: Ισπανική ποικιλία που ωριμάζει την άνοιξη, προσαρμόζεται σε πολλές εδαφικές συνθήκες και δίνει πορτοκάλια εξαιρετικής ποιότητας.
Μέριλιν: Διάσημη ποικιλία με πολύ ζουμερούς και αρωματικούς καρπούς.
Σουλτανί του Φόδελε: Μεγάλα πορτοκάλια με χοντρή φλούδα που ξεκολλάει εύκολα και νόστιμη σάρκα.
Σαγκουίνι: Γνωστή και ως αιματόσαρκος ποικιλία, όνομα που κέρδισε από τη χαρακτηριστική κόκκινη σάρκα των καρπών της. Πολύ γλυκά πορτοκάλια, εξαιρετικός χυμός σε γεύση και εμφάνιση.

ΛΕΜΟΝΙΑ
Οι κυριότερες ποικιλίες λεμονιού που καλλιεργούνται στην Ελλάδα είναι τα Εύρηκα, Λισαβόνας, Μέγερ, Μαγληνή, Καρυστινή και Αδαμοπούλου.

ΜΑΝΤΑΡΙΝΙΑ
Πιο σύνθετα είναι τα πράγματα με τα μανταρίνια, που έχουν πολλά ονόματα και τα περισσότερα αναφέρονται σε διασταυρώσεις ανάμεσα στη μανταρινιά και σε άλλα εσπεριδοειδή. Τα περισσότερα μανταρίνια ανήκουν στις ποικιλίες satsuma, κλημεντίνες, tangor, που είναι διασταύρωση ανάμεσα σε πορτοκάλι και μανταρίνι, ενώ υπάρχουν και τα rangpur, που αποτελούν υβριδική διασταύρωση μανταρινιών και λεμονιών. Άλλες δημοφιλείς ποικιλίες που προτιμούνται ειδικά στη Νότια Πελοπόννησο είναι οι Encore, Minneola, Fortune, Page, Mandora.

ΓΚΡΕΙΠΦΡΟΥΤ – ΝΕΡΑΤΖΙΑ – ΚΟΥΜ ΚΟΥΑΤ
Στη χώρα μας καλλιεργούνται διάφορες ποικιλίες γκρέιπφρουτ, με τις πιο κατάλληλες να είναι οι έγχρωμες Red Blush και Star Ruby και η λευκόσαρκη March Seedless. Λιγότερο δημοφιλής η νεραντζιά, της οποίας καλλιεργούνται συνήθως οι ποικιλίες Brazilian και Bitter sweet. Πιο σπάνιο το κουμ κουάτ, καλλιεργείται στην Κέρκυρα από το 1924, όταν το έφερε στο νησί ο Άγγλος ταξιδευτής Μέρλιν, ο ίδιος που έφερε και τα ομώνυμα πορτοκάλια. Πρόκειται για μια κινέζικη ποικιλία μικρού πορτοκαλιού με λεπτό, ντελικάτο άρωμα, ιδανικό για την παρασκευή λικέρ και γλυκών κουταλιού.

Μπόλιασμα

Η πιο διαδεδομένη διαδικασία είναι η μετατροπή της νεραντζιά σε πορτοκαλιά ή λεμονιά. Αυτό συνήθως γίνεται με το κέντρωμα, κατά το οποίο κόβονται τα κλαδιά κάθετα, πολύ κοντά στον κορμό, και κατόπιν πολύ προσεκτικά ανασηκώνεται ο φλοιός και τοποθετούνται τα κεντράδια, βλαστοί από την πορτοκαλιά ή τη λεμονιά ανάλογα. Κατόπιν, το σημείο τυλίγεται σφιχτά, καλύπτεται με λάσπη για σταθερή υγρασία μέχρι να πιάσουν τα κεντράδια.

Εχθροί και ασθένειες των εσπεριδοειδών

Μύγα Μεσογείου: Οι συλλήψεις στο δίκτυο παγίδευσης είναι μέτριες. Αν οι κλιματικές συνθήκες παραμείνουν ευνοϊκές οι πληθυσμοί μπορεί να αποβούν επιζήμιοι.

Αντιμετώπιση: Συστήνεται η άμεση έναρξη δολωματικών ψεκασμών. Οι δολωματικοί ψεκασμοί προτιμώνται για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος (προστασία των ωφέλιμων εντόμων) και για τη διασφάλιση των ώριμων καρπών από υπολείμματα φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων. Για αποτελεσματικότερο έλεγχο του πληθυσμού του εντόμου συνίσταται ο συνδυασμός των δολωματικών ψεκασμών με τη μαζική παγίδευση. Οι ψεκασμοί κάλυψης ξεκινούν κατά την αλλαγή του χρώματος των καρπών.

Σύσταση: Η συλλογή και καταστροφή των προσβεβλημένων καρπών από τον δενδρώνα καθώς και των καρπών άλλων δένδρων που προσβάλλονται από τη μύγα Μεσογείου πριν την ωρίμανση των εσπεριδοειδών, συμβάλλει στη μείωση του πληθυσμού του εντόμου.

Κορυφοξήρα: Ασθένεια του ξύλου που προσβάλει κυρίως λεμονιές, κιτριές και νεραντζιές. Εκδηλώνεται αρχικά με απότομο μαρασμό, κιτρίνισμα και ξήρανση των φύλλων σε μερικούς βλαστούς και στη συνέχεια με ξήρανση από την κορυφή προς τη βάση κλαδίσκων και βραχιόνων του δένδρου.

Συμπτώματα: Τα δένδρα είναι ευπαθή το φθινόπωρο και το χειμώνα. Οι μολύνσεις εννοούνται από την ύπαρξη πληγών και υγρασίας.

Αντιμετώπιση: Τα μέτρα είναι κυρίως προληπτικά:
– Τα δέντρα που ξηραίνονται από την ασθένεια πρέπει να εκριζώνονται και να καίγονται.
– Η εξυγίανση με αφαίρεση των ξηρών προσβεβλημένων κλάδων μαζί με υγιές τμήμα 15-20 εκατ. και το κάψιμο αυτών πρέπει να γίνεται το φθινόπωρο πριν την έναρξη των βροχών.
– Αποφυγή κλαδεμάτων και οργωμάτων από το φθινόπωρο έως αργά την άνοιξη. Επίσης πρέπει να αποφεύγονται οι τραυματισμοί των κλάδων, του κορμού και των ριζών. Τυχόν πληγές να προστατεύονται με εγκεκριμένα σκευάσματα.
– Η χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού και ανθεκτικών ποικιλιών είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπς αντιμετώπισης της ασθένειας.

Συστήνονται 2 – 3 προληπτικοί ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα κατά τη διάρκεια της βροχερής περιόδου. Ο πρώτος ψεκασμός γίνεται το φθινόπωρο, με την έναρξη των βροχών. Έκτακτοι ψεκασμοί πρέπει να γίνονται αμέσως μετά από χαλαζόπτωση ή παγετό.

Σκάσιμο Καρπών: Σε μερικές ποικιλίες (̟π.χ. ομφαλοφόρα πορτοκάλια, μανταρίνια) παρατηρείται το φθινόπωρο σκίσιμο και άνοιγμα του φλοιού και πολλές φορές σκάσιμο της σάρκας.
Το φαινόμενο αυτό οφείλεται σε απότομες μεταβολές θερμοκρασίας και υγρασίας, όπως η πτώση της θερμοκρασίας και η αύξηση της υγρασίας εδάφους και αέρα κατά την περίοδο της ωρίμανσης. Η σωστή διαχείριση των αρδεύσεων περιορίζει την εμφάνιση του φαινομένου.

Σύσταση: Επιλέγετε τα κατάλληλα φάρμακα από τις λίστες των φυτοπροστατευτικών δραστικών ουσιών που σας έχουμε αποστείλει. Φροντίζετε να τηρούνται αυστηρά οι χρόνοι που αναγράφονται στις συσκευασίες μεταξύ τελευταίας επέμβασης και συγκομιδής.

Μ.Κ.

[Total: 1    Average: 5/5]