ΕΕΟΚΤ: Ημερίδα – τελευταίες εξελίξεις στην πρόληψη και θεραπεία του καρκίνου κεφαλής και τραχήλου

Φωτογραφίες: Θεανώ Γαρμπή

συν12
Τα σημεία στα οποία μπορεί να εμφανιστεί ο καρκίνος

Η Ελληνική Εταιρεία Ογκολογίας Κεφαλής και Τραχήλου (ΕΕΟΚΤ), διοργάνωσε, στις 2/4 στην Αθήνα, ημερίδα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού για τον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου.

συν19
Αθανάσιος Αργύρης

Ο κ. Αθανάσιος Αργύρης, Καθηγητής Παθολογίας – Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας και Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΕΟΚΤ, ανέφερε σχετικά «Η Ελληνική Εταιρεία Ογκολογίας Κεφαλής και Τραχήλου είναι μία νέα πολυεπιστημονική εταιρεία από ιατρούς και οδοντιάτρους που ασχολούνται με τον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου. Ο σκοπός μας είναι να προωθήσουμε επιστημονικές, ερευνητικές και ενημερωτικές δραστηριότητες και να ευαισθητοποιήσουμε το κοινό για το συχνό αυτό νόσημα. Η ημερίδα αυτή έδωσε την ευκαιρία για ενημέρωση του κοινού σχετικά με τις τελευταίες εξελίξεις στην πρόληψη και θεραπεία του καρκίνου κεφαλής και τραχήλου».

Ο καρκίνος κεφαλής και τραχήλου είναι συχνός στη χώρα μας και διεθνώς, και κυρίως προέρχεται από επιθηλιακά κύτταρα του βλεννογόνου της στοματικής κοιλότητας, του φάρυγγα και του λάρυγγα που έχουν εκτεθεί σε καρκινογόνους παράγοντες, όπως ο καπνός του τσιγάρου, το αλκοόλ, και ιογενείς παράγοντες.

Λόγω της εντόπισής του μπορεί να επηρεάσει σημαντικές λειτουργίες, όπως την κατάποση, την ομιλία και την αναπνοή, αλλά και την εξωτερική εμφάνιση του ασθενούς.

συν14

Επίσης, οι θεραπείες που εφαρμόζονται, συνήθως σε συνδυασμό, όπως η χειρουργική, ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία, μπορούν να οδηγήσουν σε μακροχρόνιες επιπλοκές. Αυτό είναι ιδιαίτερης βαρύτητας γιατί πολλοί ασθενείς είναι νεότερης ηλικίας και έχουν θεραπεύσιμη νόσο.

Συνεπώς, οι απώτερες παρενέργειες της θεραπείας και τα λειτουργικά αποτελέσματα πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν κατά το σχεδιασμό της θεραπείας.

συν1

Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος στην κατανόηση της μοριακής βιολογίας και ανοσολογίας του καρκίνου, η οποία έδωσε ώθηση στην παραγωγή νέων στοχευμένων θεραπειών, όπως τα μονοκλωνικά αντισώματα ενάντια σε αυξητικούς παράγοντες και η ανοσοθεραπεία.

συν6

Τα νεότερα αυτά φάρμακα καταστέλλουν την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων και επηρεάζουν λιγότερο τα φυσιολογικά κύτταρα και ιστούς του οργανισμού. Έγινε επίσης αντιληπτό ότι τουλάχιστον 50% των όγκων που αναπτύσσονται στο στοματοφάρυγγα, και ιδιαίτερα στις αμυγδαλές, οφείλονται σε λοίμωξη από τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), η οποία σχετίζεται με ιδιαίτερη κλινική πορεία και ευνοϊκή πρόγνωση.

Σημαντικές εξελίξεις έχουν συντελεστεί στο χώρο της χειρουργικής και της ακτινοθεραπείας. Χειρουργικές τεχνικές με τη χρήση λέϊζερ και ρομπότ, όπως και τεχνολογικές εξελίξεις στην ακρίβεια στόχευσης της ακτινοθεραπείας επιτρέπουν την αποφυγή βλάβης των υγιών ιστών, μειώνοντας τις μακροχρόνιες επιπλοκές της θεραπείας.

Η επιτυχής θεραπεία και παρακολούθηση των ασθενών προϋποθέτει τη συνεργασία πολλών ειδικοτήτων, όπως χειρουργών, ακτινοθεραπευτών, παθολόγων-ογκολόγων, οδοντιάτρων, στοματολόγων, ακτινοδιαγνωστών, παθολογοανατόμων, κυτταρολόγων, λογοθεραπευτών, φυσικοθεραπευτών, νοσηλευτών και άλλου υποστηρικτικού προσωπικού.

συν8

Στα πλαίσια αυτά και όσον αφορά στην εμπλοκή του HPV στην εμφάνιση καρκίνου στο στοματοφάρυγγα, ο κ. Αργύρης Δασκαλόπουλος, Οδοντίατρος – Στοματολόγος ανέφερε: «Το ευρύ κοινό έχει συνδέσει τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) με τα κονδυλώματα που εμφανίζονται στην περιοχή των γεννητικών οργάνων και πιο πρόσφατα με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Στη πραγματικότητα όμως τα διάφορα στελέχη του ιού μπορεί να προσβάλλουν και άλλες περιοχές του σώματος όπως τη στοματική κοιλότητα (π.χ. χείλη, γλώσσα, παρειές) και το στοματοφάρυγγα (π.χ. αμυγδαλές, βάση γλώσσας).

συν7
Ο κ. Αργύρης Δασκαλόπουλος

Από τα 200 περίπου στελέχη HPV που έχουν ανακαλυφθεί, τα 40 περίπου είναι σεξουαλικώς μεταδιδόμενα. Η στοματογενετική επαφή ευνοεί τη μετάδοση και εγκατάσταση του ιού στο στόμα και τον στοματοφάρυγγα, όπου μπορεί να παραμείνει για μεγάλο διάστημα, χωρίς να γίνει αντιληπτός και χωρίς να προκαλέσει βλάβες. Ακόμα και ένα «βαθύ φιλί» μπορεί να προκαλέσει είσοδο και εγκατάσταση του ιού στο στόμα. Ο κίνδυνος HPV λοίμωξης αυξάνεται όσο αυξάνεται ο αριθμός των ερωτικών συντρόφων και στους περισσότερους παραμένει ασυμπτωματική. Η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείει όμως τον κίνδυνο μετάδοσης του ιού.

συν13

Σχετικά με τον HPV σχετιζόμενο καρκίνο του στόματος και του στοματοφάρυγγα, τα δεδομένα των περισσοτέρων μελετών καταλήγουν στο συμπέρασμα, ότι παρόμοια με τον τράχηλο της μήτρας, τα συχνότερα ενοχοποιούμενα στελέχη περιλαμβάνουν τους υψηλού κινδύνου υπότυπους 16 και 18.

Τα στελέχη αυτά ανιχνεύονται συχνά σε περιστατικά καρκίνου, αλλά και προκαρκινικών βλαβών, που εντοπίζονται συνηθέστερα στις οπίσθιες περιοχές του στόματος και του φάρυγγα. Ειδικότερα, για τον καρκίνο του στοματοφάρυγγα υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η πρόσφατη αύξηση των κρουσμάτων παγκοσμίως σχετίζεται με λοίμωξη από ογκογόνα στελέχη HPV».

συν10
Η κα Ελένη Πατρόζου

Για τον ιό των κονδυλωμάτων και τον εμβολιασμό έναντι αυτού, μίλησε η κα Ελένη Πατρόζου, Παθολόγος Λοιμωξιολόγος, Συνεργάτης Διαγνωστικού και Θεραπευτικού Κέντρου ΥΓΕΙΑ, Επιστημονικός Συνεργάτης Πανεπιστημίου Brown ΗΠΑ: “Το 80% των σεξουαλικά ενεργών ενηλίκων έχουν μολυνθεί με τουλάχιστον ένα τύπο HPV, μέχρι την ηλικία των 50 ετών.

Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων ενοχοποιείται για σχεδόν όλες τις περιπτώσεις του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, αλλά επιπλέον ευθύνεται και για ένα σημαντικό ποσοστό των καρκίνων του αιδοίου, του πέους, του στόματος και του στοματοφάρυγγα. Η αποτελεσματικότερη θεραπεία είναι και στην περίπτωση αυτή η πρόληψη με τον έγκαιρο εμβολιασμό, αν είναι εφικτό πριν την έναρξη των σεξουαλικών επαφών. Υπάρχουν δυο διαθέσιμα ανασυνδυασμένα εμβόλια έναντι του ιού του HPV. Το Cervarix με δραστικότητα έναντι των καρκινογόνων τύπων 16, 18 και το Gardasil με δραστικότητα έναντι των καρκινογόνων τύπων 16, 18 και επιπλέον των τύπων 6, 11 που προκαλούν οξυτενή κονδυλώματα”.

συν11
Βλέπουμε τη σημαντική αύξηση του στοματοφαρυγγικού καρκίνου, σε σχέση με τον ρόλο του HPV στον καρκίνο τραχήλου μήτρας, πέους, πρωκτού, κόλπου και αιδίου Θήλεος.

Όσον αφορα στην πρόοδο της χειρουργικής ογκολογίας ο κ. Δημήτρης Μωραίτης, Χειρουργός Κεφαλής – Τραχήλου, Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΕΟΚΤ, ανέφερε ότι: “Οι σύγχρονες χειρουργικές και μη θεραπείες για την αντιμετώπιση των καρκίνων του στοματοφάρυγγα γίνονται περισσότερο στοχευμένες, ελάχιστα επεμβατικές και λιγότερο τοξικές”.

DSC_0061
Ο κ. Κωνσταντίνος Παπακώστας

Ο κ. Κωνσταντίνος Παπακώστας Ωτορινολαρυγγολόγος-Χειρουργός Κεφαλής & Τραχήλου, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΕΟΚΤ, τόνισε ότι: “Η ανάπτυξη της τεχνολογίας οδήγησε σε νέες τεχνικές αφαίρεσης ενός όγκου, οι οποίες μπορούν να υποκαταστήσουν ή να συμπληρώσουν κατά περίπτωση την κλασσική χειρουργική εκτομή και την ακτινοθεραπεία. Την τελευταία 5ετία προστίθεται σταδιακά και η δυνατότητα χρήσης ρομπότ για την ενδοσκοπική αφαίρεση επιλεγμένων όγκων του φάρυγγος και λάρυγγος. Τα συγκριτικά οφέλη των μεθόδων αυτών είναι η διατήρηση ενός οργάνου, λιγότερος πόνος και μικρότερη διάρκεια παραμονής στο νοσοκομείο. Όμως, ακόμη και σε περίπτωση απώλειας ενός οργάνου η βιοτεχνολογία επέτρεψε την ανάπτυξη μηχανισμών αποκατάστασης, όπως στην περίπτωση των βαλβίδων ομιλίας μετά από αφαίρεση του λάρυγγος”

συν3
Ο κ. Χρίστος Γεωργάλας

Σχετικά με την ενδοσκοπική χειρουργική παραρρινίων και βάσης κρανίου, ο κ. Χρίστος Γεωργάλας, Ωτορινολαρυγγολόγος, Υπεύθυνος Τμήματος Ενδοσκοπικής Χειρουργικής Παραρρινίων και Βάσης Κρανίου, Αναπληρωτής Διευθυντής, Τμήμα Κεφαλής και Τραχήλου, Διαγνωστικό και Θεραπευτικό Κέντρο ΥΓΕΙΑ, Γενικός Γραμματέας του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΕΟΚΤ, ανέφερε ότι “ο καρκίνος της μύτης και των παραρρινίων δυστυχώς συχνά διαγιγνώσκεται σε προχωρημένο στάδιο. Αυτό οφείλεται τόσο στη σπανιότητα του όσο και στο ότι τα συμπτώματα συχνά μιμούνται άλλες, καλοήθεις παθήσεις, όπως η χρόνια ρινίτιδα ή η ιγμορίτιδα. Η χρήση των ενδοσκοπίων έχει καταστήσει πιο εύκολη την διάγνωση, αλλά, πιο σημαντικά, έχει συμβάλλει τα μέγιστα στην χειρουργική θεραπεία τους”.

Ο κ. Κωνσταντίνος Δαρδούφας, Αναπλ. Καθηγητής Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας, Διευθυντής Κέντρου Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας ΥΓΕΙΑ, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΕΟΚΤ, σχετικά με το ρόλο της ακτινοθεραπείας και την πρόοδο σε αυτή ανέφερε τα εξής: «Η ακτινοθεραπεία δρα καταστρέφοντας το γενετικό υλικό μέσα στα καρκινικά κύτταρα, περιορίζοντας έτσι την ικανότητά τους για αναπαραγωγή. Όταν αυτά τα τραυματισμένα κύτταρα πεθαίνουν, ο οργανισμός μέσα από μια φυσιολογική διεργασία τα εξαφανίζει. Τα φυσιολογικά κύτταρα επίσης επηρεάζονται από την ακτινοβολία, αλλά – σε αντίθεση με τα καρκινικά – μπορούν να ανασκευαστούν. Ο σκοπός της ακτινοθεραπείας είναι να δώσει ικανή δόση στο στόχο για να σκοτώσει τα καρκινικά κύτταρα αποφεύγοντας τις βλάβες στα υγιή όργανα.

συν5
Ο κ. Κωνσταντίνος Δαρδούφας

Η δέσμη της ακτινοβολίας παράγεται συνήθως από ένα μηχάνημα που ονομάζεται Γραμμικός Επιταχυντής. Σήμερα, για τη σύγχρονη ακτινοθεραπευτική προσέγγιση απαιτείται η επιλογή Ακτινοθεραπευτικού Κέντρου Αναφοράς, με δυνατότητα εφαρμογής ογκομετρικά διαμορφούμενης τοξοειδούς ακτινοθεραπείας (VMAT), καθοδηγούμενη από εικόνες (IGRT). Η ακτινοθεραπεία VMAT αποτελεί την πλέον εξελιγμένη μορφή της ακτινοθεραπείας διαμορφούμενης έντασης (IMRT).Ο ασθενής ακτινοβολείται περιστροφικά, ακτινοβολώντας πάντα τον όγκο – στόχο, αλλά προσεγγίζοντάς τον, διαμέσου διαφορετικών κάθε φορά υγειών ιστών, ελαχιστοποιώντας τη δόση που λαμβάνει ο καθένας τους.

Σε συνδυασμό με τους τελευταίους τεχνολογίας γραμμικούς επιταχυντές που διαθέτουν υψηλούς ρυθμούς δόσης η τεχνική VMAT παρουσιάζει το επιπλέον πλεονέκτημα της βέλτιστης ακτινοβόλησης στο μικρότερο δυνατό χρόνο με την μέγιστη ακρίβεια χορήγησης της δόσης, χωρίς να ταλαιπωρείται ο ασθενής.

Η αποτελεσματική εναπόθεση της ενέργειας – ακτινοβολίας απαιτεί ασφαλή καθοδήγηση. Τούτο επιτυγχάνεται με εικόνες, ώστε να εξασφαλίζεται η ακρίβεια στόχευσης. Οπότε, προκύπτει η Ακτινοθεραπεία καθοδηγούμενη από εικόνες (IGRT). Στην πλέον εξελιγμένη της μορφή η καθοδήγηση αυτή πραγματοποιείται τρισδιάστατα με εικόνες αξονικού τομογράφου, ο οποίος βρίσκεται επί του ακτινοθεραπευτικού μηχανήματος».

συν9
Οι κ. Δημήτρης Μωραΐτης, Κωνσταντίνος Παπακώστας, Χρίστος Γεωργάλας

Όσον αφορά στη συστηματική θεραπεία, ο κ. Παναγιώτης Κατσαούνης, Παθολόγος Ογκολόγος στο Ιασώ General, αναφέρθηκε τόσο στην κυτταροτοξική θεραπεία, την κλασσική χορήγηση χημειοθεραπευτικών φαρμάκων, όσο και στις στοχευμένες θεραπείες, όπου τα τελευταία χρόνια έχουν προστεθεί στη φαρέτρα των ογκολόγων, είτε μονοκλωνικά αντισώματα (όπως το cetuximab) είτε μικρά μόρια (αναστολείς ειδικών ενδοκυττάριων κινασών). Αναφέρθηκε και στην ανοσοθεραπεία για την οποία είπε χαρακτηριστικά: “Το τελευταίο έτος ανακοινώνονται ιδιαίτερα ελπιδοφόρα αποτελέσματα από κλινικές μελέτες ειδικών αντισωμάτων, τα οποία δρουν ‘επαναρρυθμίζοντας’ το ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε να στραφεί εκ νέου κατά των καρκινικών κυττάρων. Πρόκειται για μία πολλά υποσχόμενη προσέγγιση, καθώς αυτής της μορφής θεραπεία μπορεί να δώσει σε κάποιες ομάδες αρρώστων μακρόχρόνιες ανταποκρίσεις. Ένα άλλο μεγάλο πλεονέκτημα είναι, επίσης, ότι γενικά είναι καλά ανεκτές θεραπείες”.

DSC_0086
O κ. Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου

Σχετικά με το θέμα της αισθητικής αποκατάστασης και τις εφαρμογές της πλαστικής επανορθωτικής χειρουργικής ο  κ. Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου, Πλαστικός Χειρουργός, Ειδικός Γραμματέας του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΕΟΚΤ, τόνισε την σημασία της πλαστικής αποκατάστασης στη θεραπεία του καρκίνου της κεφαλής και τραχήλου και ανέφερε ότι είναι σημαντικό για τον εξειδικευμένο Πλαστικό Χειρουργό, να συνεκτιμήσει όχι μόνο το αισθητικό πρόβλημα που δημιουργεί η αφαίρεση ενός όγκου, αλλά κυρίως το λειτουργικό πρόβλημα, δεδομένου ότι η κεφαλή και ο τράχηλος είναι περιοχές με έντονη ποικιλία διαφορετικών λειτουργιών, όπως η κατάποση, η ομιλία, η αναπνοή, η όραση.
Στο τέλος της ημερίδας, ασθενείς μοιράστηκαν τα βιώματά τους από τη διάγνωση της νόσου, τη θεραπεία μέχρι και την ίασή τους.

Μ.Κ.

[Total: 1    Average: 5/5]