Γκέρτρουντ Μπελ – Η Βασίλισσα της Ερήμου

Ο Χάρτης της Μέσης Ανατολής είναι εν δυνάμει ρευστός, τουλάχιστον ένα αιώνα. Οι πολιτικές και στρατιωτικές συγκρούσεις, καθώς και οι συνεχείς ανακατατάξεις της ισορροπίας στην ευρύτερη περιοχή, έμοιαζαν και εξακολουθούν, αναπόφευκτες. Σε αυτό το σκηνικό, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, η αγγλίδα Γκέρτρουντ Μπελ διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των πολιτικών, τουλάχιστον, καταστάσεων, υπέρ των Βρετανών.

H Γκέρτρουντ Mάργκαρετ Λόθιαν Mπελ -αγγλίδα αρχαιολόγος, αραβολόγος, εξερευνήτρια, συγγραφέας, διπλωμάτης και κατάσκοπος- ήταν αυτή που σχεδίασε τα σύνορα του σύγχρονου Ιράκ και δημιούργησε το Αρχαιολογικό Μουσείο της Βαγδάτης.

Η «Αλ Χατούμ» όπως τη φώναζαν, αγαπήθηκε πολύ από του Άραβες και το όνομά της σήμαινε τη γυναίκα που έχει ανοιχτά τα μάτια και τα αυτιά της για το καλό του κράτους.

Γεννήθηκε στις 14 Ιουλίου 1868 στο Γουάσινγκτον Χολ της κομητείας Ντάραμ της Αγγλίας. H οικογένειά της ήταν εύπορη και ισχυρή, με προοδευτικές απόψεις.
Η Γκέρτρουντ πραγματοποίησε τις ακαδημαϊκές σπουδές της, στο Queen’s College, ένα ιδιωτικό σχολείο θηλέων στο Λονδίνο και το 1886 έγινε δεκτή κατ’ εξαίρεση στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου σπούδασε ιστορία.

Έμαθε περσικά και το 1892 πήγε στην Τεχεράνη (Περσία τότε, σημερινό Ιράν), όπου ο θείος της ήταν πρεσβευτής της Βρετανίας.

Εκεί έγραψε και το πρώτο ταξιδιωτικό βιβλίο της «Εικόνες από την Περσία» και μετέφρασε στα αγγλικά τον μυστικιστή πέρση ποιητή, Xαφίζ.

Η Περσία ήταν μόνο η αρχή από μία σειρά ταξιδιών που πραγματοποίησε τα επόμενα χρόνια σε όλη τη Μέση Ανατολή. Καθώς εξερευνούσε τις Αραβικές χώρες, δεν παρέλειψε να χαρτογραφήσει την περιοχή.

Έμαθε αραβικά (ήδη γνώριζε γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, περσικά και τούρκικα), εξάσκησε την αρχαιολογία και στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν επικεφαλής σημαντικών αρχαιολογικών αποστολών στη Συρία και στο Ιράκ, για τις οποίες μάλιστα έγραψε στη συνέχεια, δημοφιλή άρθρα. Το 1907 δημοσίευσε τις εντυπώσεις της στο βιβλίο «Syria: The Desert and the Sown».

Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και με την είσοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον πόλεμο, η Mπελ, ο Τόμας Έντουαρντ Λόρενς (γνωστός ως Λόρενς της Αραβίας) και άλλοι «αρχαιολόγοι-κατάσκοποι», στελέχωσαν τον μηχανισμό του βρετανικού κατασκοπευτικού μηχανισμού του Αραβικού Γραφείου, που έδρευε στο Κάιρο της Αιγύπτου.

Πικ-νικ με τον βασιλιά Φαϊζάλ

Η πολιτική του Λονδίνου ευνοούσε και ενθάρρυνε τον ξεσηκωμό των αραβικών φυλών κατά των Οθωμανών, που κατείχαν σχεδόν όλη τη Μέση Ανατολή και τη δημιουργία εξαρτημένων καθεστώτων στην περιοχή.
Η  Μπελ συνεισέφερε κατά πολύ στη διαμόρφωση της βρετανικής πολιτικής με την περίφημη αναφορά της γνωστή ως «Η Αυτοδιάθεση στη Μεσοποταμία».

Το 1916 η Mπελ ταξίδεψε στη Bασόρα και τον επόμενο χρόνο εγκαταστάθηκε στη Bαγδάτη, αμέσως μετά την κατάληψή της από τους Βρετανούς.
Η πολυετής εμπειρία της στις αραβικές χώρες, ο κύκλος γνωριμιών που είχε αποκτήσει και η γνώση της αραβικής γλώσσας οδήγησε τη βρετανική κυβέρνηση να τη διορίσει μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ως σύμβουλο του αποικιακού διοικητή της Μέσης Ανατολής, σερ Πέρσι Kοξ, για θέματα σχέσεων με τον αραβικό πληθυσμό.

Μετά τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Μπελ σχεδίασε τα σύνορα ενός νέου κράτους της Μεσοποταμίας (μετέπειτα Ιράκ), που αποτελείτο από τις πρώην οθωμανικές επαρχίες της Mοσούλης, της Bαγδάτης και της Bασόρας.

Η Μπελ έπεισε τον Γουίνστον Τσόρτσιλ (τότε Υπουργό Πολέμου) να ορίσει ως ανώτατο άρχοντα της νεοσαύστατης χώρας, τον πρώην βασιλιά της Συρίας, Φαϊζάλ. Τον θεωρούσε ικανό να ενώσει τους Σουίτες, τους Σουνίτες και τους Κούρδους και ήταν αυτή που τον βοήθησε να καταστείλει μια εξέγερση το 1920. Η Μπελ είχε τόση επιρροή πάνω στον ιρακινό μονάρχη, που την αποκαλούσαν η «βασίλισσα του Ιράκ δίχως στέμμα».

Η Μπελ, εκτός από τις πολιτικές της δραστηριότητες, ενδιαφέρθηκε για τη διάσωση του πολιτισμού και της ιστορίας του Ιράκ, της χώρας που περιλαμβάνει τα σπουδαία κατάλοιπα των πολιτισμών της Μεσοποταμίας και την παραμονή τους στον τόπο καταγωγής τους. Συγκέντρωσε έτσι στη Βαγδάτη μεγάλο αριθμό σπουδαίων έργων τέχνης, όπως της Βαβυλωνιακής αυτοκρατορίας κι αυτή η συλλογή αποτέλεσε τον πυρήνα του μουσείου, το οποίο εγκαινιάσθηκε τον Ιούνιο του 1926.

Στις 12 Ιουλίου 1926 βρέθηκε νεκρή στο υπνοδωμάτιο του σπιτιού της, λόγω υπερβολικής δόσης υπνωτικών χαπιών. Οι συνθήκες θανάτου της αποτέλεσαν θέμα συζήτησης σχετικά με το εάν επρόκειτο για αυτοκτονία, ατύχημα ή δολοφονία…

Η Γκέρτρουντ Μπελ είχε ισχυρό και περιπετειώδη χαρακτήρα και απίστευτη ενεργητικότητα. Ήταν αδύνατη, με πλούσια κοκκινωπά λαμπερά μαλλιά, και διαπεραστικά γαλαζοπράσινα μάτια. Ντυνόταν προσεκτικά, με όμορφες μουσελίνες. Δεν παντρεύτηκε ποτέ, ούτε απέκτησε παιδιά, είχε όμως μία παράνομη σχέση με τον ταγματάρχη Τσαρλς Ντότι-Γουάιλι, με τον οποίο είχε ανταλλάξει ερωτικές επιστολές (από το 1913 έως το 1915), ενώ μετά το θάνατό του στην Καλλίπολη αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά στη δουλειά της.

[Total: 0    Average: 0/5]