Γαλλία: Πιστή στο Ευρωπαϊκό όραμα

Πηγή: Περιοδικό “Ιστορία” (1994)

Μαζί με την οικονομική ανάκαμψη των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών, η Γαλλία γνωρίζει μια μεγάλη περίοδο εσωτερικής ειρήνης (1958-1966) στη διάρκεια της οποίας δεν σημειώνονται κοινωνικές αναταραχές, ούτε και απεργίες.

Από την άλλη πλευρά η υιοθέτηση της πολιτικής “γοήτρου” των γαλλικών κυβερνήσεων ενθαρρύνει και ταυτόχρονα διευκολύνει τις εξαγωγές, ενώ οι Γάλλοι απαλλάσσονται από οποιοδήποτε σύμπλεγμα κατωτερότητας αφού έχει, πλέον, αποδειχθεί ότι μπορούν να παράγουν, αλλά και να ζουν εξίσου καλά με άλλους λαούς.

scan

Η ευφορία της δεκαετίας του 1950 δεν διήρκεσε πολύ και σίγουρα δεν μπόρεσε να αντισταθεί στο ανατρεπτικό ρεύμα των ιδεών του 1968. Η οριστική, πλέον, απομάκρυνση του Ντε Γκωλ από την πολιτική σκηνή δεν φάνηκε να πτοεί τη Γαλλία.

Η εξωτερική πολιτική του στρατηγού Ντε Γκωλ αναβίωσε μια παμπάλαιη παράδοση που υποστηρίζει ότι οι Γάλλοι έχουν να επιτελέσουν μια σημαντική αποστολή στον κόσμο.

Αντίληψη που προέρχεται από την επίδραση του Καθολικισμού, ο οποίος δεν αποτελεί μόνο τη θρησκεία της ευρωπαϊκής αυτής χώρας για χίλια τριακόσια ολόκληρα χρόνια, αλλά έχει αναχθεί, πλέον, σε βασικό στοιχείο της γαλλικής ταυτότητας και πολιτικής.

“Η Γαλλία είναι η πρωτότοκη κόρη της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας”, φαίνεται να πιστεύουν οι Γάλλοι επί πολλούς αιώνες, όπως ομολογούν οι ιστορικοί τους. Κατά συνέπεια, λαός και πολιτική ηγεσία ένιωθαν ότι είχαν την υποχρέωση να διαδώσουν το Ευαγγέλιο στον κόσμο. Η άποψη αυτή δεν παραμερίστηκε από τις ιδέες της Γαλλικής επανάστασης. Απλώς η αποστολή άλλαξε προσανατολισμό και συνδέθηκε με τη διάδοση και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ελευθερία των λαών.

20-cent1962
1962

Οι γαλλικές κυβερνήσεις κατόρθωσαν να εξασφαλίσουν από την Αγία Έδρα καταρχάς την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών της Μέσης Ανατολής και της Άπω Ανατολής. Έτσι η Γαλλία επέβαλε την πολιτικής της κυριαρχία στις περιοχές αυτές του πλανήτη και βεβαίως απέσπασε προνόμια και υλικά αγαθά.

Μετά το 1958 η εθνική στρατηγική της Γαλλίας λαμβάνει παγκόσμιες διαστάσεις. Η πρώτη, μάλιστα, ιδέα που ο Ντε Γκωλ θέτει σε εφαρμογή είναι η υποστήριξη της απελευθέρωσης των λαών της Αφρικής. Με αποτέλεσμα χιλιάδες καθηγητές, γιατροί, γεωπόνοι, καθώς και επιστήμονες πολλών άλλων ειδικοτήτων, να πάρουν το δρόμο για τις πρώην αποικίες της “Μαύρης Ηπείρου”, για να συμβάλουν στη χειραφέτηση των λαών τους.

Ευρωπαϊκή διάσταση

Ουσιαστικά, το άνοιγμα της γαλλικής πολιτικής προς τον κόσμο, συνδέεται με την ενεργό και αποφασιστική συμμετοχή της στην οικοδόμηση της ευρωπαϊκής Κοινής Αγοράς.

Ο στρατηγός Ντε Γκωλ δεν ήταν απολύτως αντίθετος στην ιδέα της ευρωπαϊκής συνεργασίας. Προέτασσε όμως, πάντα την εξυπηρέτηση των γαλλικών εθνικών συμφερόντων και προτιμούσε την ανάπτυξη διμερών σχέσεων από τη διαδικασία οικοδόμησης της Ενιαίας Ευρώπης. Ιδιαίτερα τον απασχολούσε η εξέλιξη της γαλλογερμανικής φιλίας, που αποτελούσε το επίκεντρο της γαλλικής ευρωπαϊκής πολιτικής.

Η γαλλογερμανική συμφωνία που υπογράφτηκε τον Ιανουάριο του 1963 ήταν ένα πρώτο βήμα προς την αμοιβαία προσέγγιση των δύο χωρών, η οποία σημείωσε μεγάλη πρόοδο τη δεκαετία του 1980 και επί προεδρικής θητείας του Φρανσουά Μιτεράν.

Ήδη από το Μάιο του 1950, ο Γάλλος Υπουργός Εξωτερικών Ρομπέρ Σουμάν πρότεινε εκ μέρους της γαλλικής κυβέρνησης, τον κοινό έλεγχο παραγωγής και κατανάλωσης άνθρακα και χάλυβα από έναν ευρωπαϊκό οργανισμό στον οποίο θα συμμετείχαν η Γαλλία και η Γερμανία και ο οποίος θα ήταν ανοιχτός σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.

robert_schuman
1963: Ρομπέρ Σουμάν, Γάλλος πολιτικός, που διετέλεσε πρωθυπουργός της Γαλλίας και πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, από τους εμπνευστές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Συμβουλίου της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ.

Οι συνθήκες για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής κοινότητας (ΕΟΚ) και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (ΕΚΑΕ) υπογράφηκαν στη Ρώμη στις 25 Μαρτίου 1957 από έξι ευρωπαϊκά κράτη, το Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Δυτική Γερμανία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο και την Ολλανδία. Έκτοτε στα ιδρυτικά αυτά μέλη, προστέθηκαν σταδιακά άλλα τόσα. Η Δανία, η Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία, η Ισπανία και η Πορτογαλία. Αργότερα, στους Ευρωπαϊκούς κόλπους θα προστεθούν η Φινλανδία, η Σουηδία και η Αυστρία.

Η μορφή που λαμβάνει σταδιακά η Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι αυτή που είχε ονειρευτεί ο Ρομπέρ Σουμάν, οι ευρωπαϊκές φιλοδοξίες του οποίου, ξεπερνούσαν τα σύνορα μιας κοινής αγοράς και άγγιζαν την ιδέα της πολιτικής ένωσης των χωρών της Ευρώπης.

Η επίτευξη, όμως της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά τον Γάλλο πολιτικό δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί “δια μίας” αλλά μόνο μέσα από “συγκεκριμένα επιτεύγματα που θα δημιουργήσουν, καταρχήν, μια έμπρακτη αλληλεγγύη”.

french-bank-notes-1000-francs-banknote-richelieu-type-1956
French bank notes 1000 Francs banknote Richelieu, type 1956.

Ο Ρομπέρ Σουμάν ήταν ο πρώτος πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο συνήλθε για πρώτη φορά τον Μάρτιο του 1958 στο Στρασβούργο. Τις ευρωπαϊκές του ιδέες, όμως, δεν συμμεριζόταν ο στρατηγός Ντε Γκωλ, ο οποίος θεωρούσε ότι βάση της ευρωπαϊκής πολιτικής της Γαλλίας οφείλει να είναι η προοδευτική εξέλιξη της γαλλογερμανικής φιλίας, καθώς και η σταδιακή βελτίωση των σχέσεων με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Η “Ευρωπαϊκή αντίθεση” αυτών των δύο ανδρών, η πολιτική των οποίων δεσπόζει στη μεταπολεμική ιστορία της Γαλλίας, προκάλεσε μια σειρά αντικρουομένων προς την “ευρωπαϊκή ιδέα” πολιτικών πράξεων. Η χρηματοδότηση, λόγου χάριν, του γεωργικού τομέα και γενικότερα οι βάσεις ανάπτυξης κοινής γεωργικής πολιτικής, βρίσκουν αντίθετη τη Γαλλία, η οποία αποφασίζει τον Ιούνιο του 1965 να αποσυρθεί από το Συμβούλιο των υπουργών για ένα εξάμηνο εφαρμόζοντας την πολιτική της “κενής θέσης”.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο, όμως, που πρόβαλε η Γαλλία στη διαδικασία ολοκλήρωσης της Ενιαίας Ευρώπης, ήταν η άρνησή της να αποδεχθεί τη συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου στην ΕΟΚ.

Τελικά τον Ιανουάριο του 1973, η Μεγάλη Βρετανία προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (μαζί με τη Δανία και την Ιρλανδία) και έκτοτε εφαρμόζει μια πολιτική μαχητικής υπεράσπισης των εθνικών της συμφερόντων επιδεικνύοντας, έτσι, μια στάση παραπλήσια της ευρωπαϊκής σκέψης του στρατηγού Ντε Γκωλ.

Ο στρατηγός Σαρλ ντε Γκωλ εξελέγη πρώτος πρόεδρος της Ε΄Γαλλικής Δημοκρατίας το 1958 και με την άνοδό του στο αξίωμα έθεσε, μεταξύ άλλων, ως στόχο την ενδυνάμωση της Ευρώπης, ώστε να αποτελέσει τον τρίτο πόλο στη διαμάχη μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης.

%ce%bd%cf%84%ce%b5-%ce%b3%ce%ba%cf%89%ce%bb
Για το στρατηγό Ντε Γκωλ, ο Τρίτος Κόσμος ήταν ένα από τα πεδία δράσεως που κατεξοχήν προτιμούσε.

Στις 23 Νοεμβρίου του 1959 ο πρόεδρος της Γαλλίας Σαρλ Ντε Γκωλ διακήρυξε, σε ομιλία του στο Στρασβούργο, το όραμά του για μια Ευρώπη από τον Ατλαντικό ως τα Ουράλια Όρη. Η φράση αυτή συχνά χρησιμοποιήθηκε στην πορεία της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ενώ έγινε πολιτικό σύνθημα του Ντε Γκωλ για τα επόμενα 10 χρόνια, στοχεύοντας σε μία Ευρώπη που θα όριζε το μέλλον του κόσμου.

%ce%bd%ce%bf%ce%b5%ce%bc%ce%b2%cf%81%ce%af%ce%bf%cf%85-%cf%84%ce%bf%cf%85-1959-%ce%bd%cf%84%ce%b5-%ce%b3%ce%ba%cf%89%ce%bb
«Ναι, είναι η Ευρώπη, από τον Ατλαντικό έως τα Ουράλια, είναι το σύνολο της Ευρώπης, που θα αποφασίσει το πεπρωμένο του κόσμου». Με αυτή τη φράση στο λόγο του στο Στρασβούργο, ο Ντε Γκωλ έδωσε το στίγμα του οράματός του για την Ευρώπη.

Πολιτική ίσων αποστάσεων

Η διπλωματική δραστηριότητα της Γαλλίας κινήθηκε πάντοτε με γνώμονα την επίδειξη ανεξάρτητης πολιτικής στα πλαίσια διεθνών οργανισμών και την ενίσχυση της εθνικής της άμυνας.

Έτσι, η Γαλλία διέκοψε το 1966 τις σχέσεις της με το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ αντιδρώντας στην πολιτική της “ατλαντικής κοινότητας η οποία βρίσκεται υπό αμερικανική ηγεσία”.

Ο στρατηγός Ντε Γκωλ ήλπιζε ότι η ενέργεια αυτή της κυβέρνησης του θα έβρισκε την αμέριστη συμπαράσταση των άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Στην πραγματικότητα οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι εταίροι της Ατλαντικής Συμμαχίας επέλεξαν το δρόμο του συνοδοιπόρου του ΝΑΤΟ, με αποτέλεσμα η Γαλλία να μείνει η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που δεν άνηκε σε αυτόν το στρατιωτικό συνασπισμό της Δύσης.

%ce%b1%ce%bb%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%bd%ce%bf%ce%af-%cf%85%cf%80%ce%bf%cf%83%cf%84%ce%b7%cf%81%ce%b9%ce%ba%cf%84%ce%ad%cf%82-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bd%cf%84%ce%b5-%ce%b3%ce%ba%cf%89%ce%bb-%cf%83
Οι πληγές από τη μετα-αποικιακή Αλγερία εξακολουθούν να αιμορραγούν στη Γαλλία. Ο ξεχασμένος πόλεμος 1954-62 για την ανεξαρτησία της Αλγερίας που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο μπορεί και ενάμισι εκατ. Αράβων (μουσουλμάνων) και αρκετών χιλιάδων Γάλλων παραμένει μια αγωνιώδης ανάμνηση και για τους δύο λαούς. Για τους Γάλλους πολύ περισσότερο, επειδή είχε οδηγήσει στα πρόθυρα ενός εμφυλίου.

Η ανοιχτή αντίθεση της Γαλλίας απέναντι στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, καθώς και η απροκάλυπτη καταδίκη της αμερικανικής εισβολής στο Βιετνάμ, άνοιξαν στη χώρα το δρόμο προς την προσέγγιση των σχέσεων με τις ανατολικές χώρες συμπεριλαμβανομένης και της Κίνας.

Το 1961 η γαλλική κυβέρνηση αναγνώρισε το κομμουνιστικό κόμμα του Πεκίνου, ενώ λίγα χρόνια αργότερα, το 1966, σύνηψε διμερείς σχέσεις με τη Μόσχα. Όταν, μάλιστα, η γαλλική πολιτική ηγεσία υιοθέτησε ουδέτερη στάση στο μεσανατολικό, καταδικάζοντας, συγχρόνως, τις επεκτατικές φιλοδοξίες του Ισραήλ, τότε ήταν πασιφανές ότι η Γαλλία ήταν αποφασισμένη να θέσει τον εαυτό της στην υπηρεσία της ειρήνης και της συμφιλίωσης ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση.

Οι Διάδοχοι

Τα γεγονότα του Μαΐου 1968 μετέβαλαν τις συνειδήσεις και επέσπευσαν τις πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία. Μετά από την αποτυχία του δημοψηφίσματος, τον Απρίλιο του 1969, ο Ντε Γκωλ αναγκάστηκε να παραιτηθεί και αυτή τη φορά να απομακρυνθεί οριστικά από την πολιτική σκηνή της χώρας.

%ce%bc%ce%ac%ce%b9%ce%bf%cf%82-1968-%cf%86%ce%bf%ce%b9%cf%84%ce%b7%cf%84%ce%ad%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%bf-paris-st-germain
Μάιος 1968. Φοιτητές στο Paris St. Germain

Οι διάδοχοί του, όμως, δεν μετέβαλαν ιδιαίτερα τις κατευθύνσεις της εξωτερικής πολιτικής.

Ουσιαστικά, ο πρώτος πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας που εργάστηκε προς την κατεύθυνση της Ενιαίας Ευρώπης ήταν ο Βαλερύ Ζισκάρ Ντ’Εσταίν, ο οποίος συνέβαλε αισθητά, τόσο στην εκλογή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με άμεση και καθολική ψηφοφορία, όσο και στη θεσμοποίηση των συνεδριάσεων των αρχηγών κρατών στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τρεις φορές το χρόνο. Οι πρώτες Ευρωεκλογές πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο του 1979.

%ce%b2%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%81%cf%8d-%ce%b6%ce%b9%cf%83%ce%ba%ce%ac%cf%81-%ce%bd%cf%84%ce%b5%cf%83%cf%84%ce%b1%ce%af%ce%bd
Βαλερύ Ζισκάρ Ντ’ Εσταίν

Ο Ζισκάρ δεν έκρυψε ποτέ ότι ήταν υπέρ της διαμόρφωσης κοινής εξωτερικής πολιτικής της Κοινότητας και ότι θεωρούσε τις Συνόδους Κορυφής ως υπερεθνικό όργανο που σταδιακά θα άρχιζε να αποφασίζει, όχι μόνο για τα θέματα κοινής αγοράς, αλλά και για τα διεθνή προβλήματα.

Τον Μάιο του 1981 πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας εκλέγεται ο σοσιαλιστής ηγέτης Φρανσουά Μιττεράν, ο οποίος καθορίζει και ασκεί, ουσιαστικά, τα θέματα της εξωτερικής πολιτικής. Μόνο στη διάρκεια των περιόδων συγκατοίκησης με τις συντηρητικές κυβερνήσεις ο Γάλλος πρόεδρος αυτοπεριόρισε τις αρμοδιότητές του, αλλά μόνο όσον αφορά σε θέματα διεθνούς πολιτικής, που αγγίζουν εσωτερικά προβλήματα.

Όσον αφορά στη διαδικασία οικοδόμησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο Φ. Μιττεράν επέδειξε φιλοευρωπαϊκές τάσεις. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και τον εδώ και πολλά χρόνια πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το σπουδαίο Γάλλο πολιτικό Ζακ Ντελόρ, που έχει εργαστεί σκληρά για την οικοδόμηση της πολιτικής ένωσης της Ευρώπης.

Ο Φ. Μιττεράν, όπως και οι προκάτοχοί του, δίνει πολύ μεγάλη σημασία στη σύσφιξη των γαλλογερμανικών σχέσεων, την οποία και προωθεί με ιδιαίτερη θέρμη.

%ce%b3%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%af%ce%b1-%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%bc%ce%b1%ce%bd%ce%af%ce%b1
Στις 22 Σεπτεμβρίου 1984 στο Βερντέν, ο Φρανσουά Μιττεράν και ο Γερμανός καγκελάριος Χέλμουτ Κολ, τίμησαν από κοινού τη μνήμη των “νεκρών των παλαιών πολέμων”. Η γαλλογερμανική φιλία αποτελούσε έναν από τους στυλοβάτες της εξωτερικής πολιτικής στη δεκαετία του 1980.

Οι δυο χώρες, μάλιστα, έχουν διερευνήσει την περίπτωση καταμερισμού του αμυντικού ρόλου τους, εκμεταλλευόμενες την υπεροπλία της Γαλλίας στα στρατηγικά όπλα και την ισχύ των συμβατικών δυνάμεων του γερμανικού στρατού. Οι δύο ηγέτες, Χέλμουτ Κολ και Φρανσουά Μιττεράν, φάνηκαν κάποια στιγμή, κατά τη δεκαετία του 1980, να πιστεύουν ότι πιθανή γαλλογερμανική συνεργασία σε θέματα ασφαλείας θα μπορούσε, ενδεχομένως, να αποτελέσει το έμβρυο της ευρωπαϊκής άμυνας.

Η εσπευσμένη ενοποίηση της Γερμανίας, έθεσε ισχυρά εμπόδια στο γαλλογερμανικό “ειδύλλιο”, αλλά και στην προοπτική οικοδόμησης κοινής ευρωπαϊκής άμυνας, η οποία θα κάλυπτε το κενό που άφησε στον ευρωπαϊκό στρατιωτικό εξοπλισμό η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Παρά το γεγονός αυτό, ο Φ. Μιττεράν πίστευε πως η προσωπική του φιλία με τον Γερμανό καγκελάριο θα αρκούσε για να ανακόψει τη φορά των γεγονότων.

old-french-franc-france-europe-european-francs-money-cash-currency-efw4k4

Η Γαλλία, συνεχίζοντας τη φιλοαραβική της πολιτική με άξονα την ενίσχυση των χριστιανικών πληθυσμών των χωρών της περιοχής, αναγνωρίζει για πρώτη φορά το δικαίωμα ύπαρξης και προστασίας του εβραϊκού κράτους. Χωρίς, όμως, να λησμονήσει τον αγώνα των Παλαιστινίων για την ίδρυση του δικού τους ανεξάρτητου κράτους.

Σήμερα η Γαλλία, πιστή στην φιλοευρωπαϊκή της πολιτική, προωθεί την ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ελπίζοντας, ίσως, ότι η Ευρώπη θα κατορθώσει να επιβάλει την οικονομική, αλλά και πολιτική της υπεροχή στη διεθνή σκηνή. Η φιλοευρωπαϊκή αυτή πολιτική είναι γεγονός ότι δεν βρίσκει πάντα σύμφωνη τη γαλλική κοινή γνώμη, η οποία δεν διστάζει να εξεγερθεί εκεί που οι παραχωρήσεις προς όφελος της Ενωμένης Ευρώπης θίγουν λαϊκά συμφέροντα και αγγίζουν ευαίσθητες ισορροπίες.1682

Βιβλιογραφία: Άρθρα από γαλλικά ιστορικά περιοδικά, εφημερίδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Histoire de la France (Pierre Miquel), Le système politique de la V République (Serge Sur).

[Total: 1    Average: 5/5]