Αστική ανάπτυξη με ουρανοξύστες;

Αρχική φωτογραφία: Θεανώ Γαρμπή

της Μαρίας Καλαφάτη

Η μεγαλύτερη αστική ανάπλαση που έγινε ποτέ στην Ελλάδα, και θα φτάσει σε ύψος 8 δισ. ευρώ αρχίζει να παίρνει μορφή. Οι εξελίξεις για την επένδυση του Ελληνικού “τρέχουν”, ενώ ο διαγωνισμός για την κατασκευή του καζίνο στην περιοχή, είναι ήδη ανοικτός. Στην επένδυση αυτή, θα υλοποιηθεί και η κατασκευή ουρανοξυστών – τοπόσημα για την περιοχή.

Σε βάθος 25ετίας θα ανατραπούν τα πολεοδομικά δεδομένα που γνωρίζουμε και έχουμε συνηθίσει, καθώς τα προτεινόμενα από τη μελέτη κτήρια ξεπερνούν σε ύψος ακόμη και το σύμβολο της πρωτεύουσας, την Ακρόπολη. Σύμφωνα με τη Lamda Development, το επενδυτικό της σχέδιο προέβλεπε έξι ουρανοξύστες με ύψος έως 200 μέτρα και μία ζώνη κτηρίων έως 50 μέτρα.
Ωστόσο, υπάρχουν αρκετές έριδες αναφορικά με την κατασκευή τόσο ψηλών κτηρίων στη χώρα μας και ειδικά στον αστικό ιστό της Αθήνας. Παραδοσιακά η πόλη κτίζεται οριζόντια με ανώτερο ύψος, βάσει του τρέχοντος νόμου, τα 27 μέτρα.
Τρεις είναι οι κύριοι λόγοι που δεν υπάρχουν ουρανοξύστες εντός της πρωτεύουσας. Ο πρώτος είναι ότι εμποδίζουν τη θέα της Ακρόπολης, η οποία έχει ύψος 150 μέτρα, ο δεύτερος συνδέεται άμεσα με την σεισμικότητα του ευρύτερου γεωγραφικού χώρου, ενώ ο τρίτος, εδράζει στην αδιέξοδη ελληνική εσωστρέφεια.

Shard, Λονδίνο

Οι επικριτές αναφέρονται στην αλλοίωση του Αττικού τοπίου, στη σπατάλη ενέργειας την εποχή της κλιματικής αλλαγής, και στις δαπανηρές κατασκευές σε περίοδο οικονομικής κρίσης. Όμως, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η κατασκευή ουρανοξυστών, δηλαδή η κάθετη δόμηση, δημιουργεί αυτόματα περισσότερους ελεύθερους χώρους, θέα, κύρος, υπεραξία, εμβληματικές παρουσίες στο αρχιτεκτονικό πεδίο μιας γκρίζας και επί της ουσίας άναρχα δομημένης, πόλης. Αυτό που χρειάζεται είναι ένας οργανωμένος χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός με πλήρη σεβασμό του περιβάλλοντος και του υπάρχοντος αστικού ιστού.
Η κατανομή του πληθυσμού σε ψηλότερα κτήρια προσφέρει ανάσες αποσυμφόρησης στο ήδη συνωστισμένο αττικό τοπίο, ενώ παράλληλα δίνεται η ευκαιρία για πράσινη ανάπτυξη, είτε κυριολεκτικά, με τις δεντροστοιχίες γύρω από τα κατακόρυφα συγκροτήματα, είτε μεταφορικά, με κτήρια που πληρούν οικολογικά στάνταρντ εξοικονόμησης ενέργειας.

Οι “πύργοι” των Αθηνών

Στην ελληνική πρωτεύουσα υπάρχουν περίπου 25 ψηλά κτήρια, ύψους 33 έως 103 μέτρων, τα οποία κτίστηκαν την περίοδο 1968-1980, και προσέδωσαν στην Αθήνα τον μοντέρνο χαρακτήρα που αρμόζει σε κάθε αυτάρεσκη μεγαλούπολη.

– Ο τίτλος του ψηλότερου κτηρίου της Αθήνας παραμένει σταθερός από το 1968. Πρόκειται για τον Πύργο των Αθηνών, ύψους 103 μέτρων και 28 ορόφων, στην αρχή της λεωφόρου Μεσογείων. Η εταιρία «Αλβέρτης-Δημόπουλος ΑΕ» ανέλαβε στις αρχές του 1968 να εκπλήξει τους Αθηναίους, με μία επιγραφή στο τότε όριο του κέντρου της πόλης, στη συμβολή της Μεσογείων και της Βασιλίσσης Σοφίας, που ανέγραφε με στόμφο «Ανέγερσις ουρανοξύστου – Πύργος Αθηνών». Το κτήριο ολοκληρώθηκε το 1971. Πολλή κριτική έχει ασκηθεί στη μινιμαλιστική αισθητική των σχεδίων του Ιωάννη Βικέλα, αλλά με τα χρόνια, ο Πύργος των Αθηνών απέκτησε τον χαρακτήρα ορόσημου για το αστικό τοπίο της πόλης. Δίπλα του βρίσκεται δίδυμο κτήριο, ύψους 65 μέτρων.

– Ο Πύργος του Πειραιά. Το αντίπαλο δέος του Πύργου των Αθηνών αποφασίστηκε να υψωθεί στον Πειραιά, στη θέση του παλιού Ρολογιού του λιμανιού. Με ύψος 84 μέτρα και 22 ορόφους, ο Πειραϊκός Πύργος θα μπορούσε να αποτελεί την εμπορική καρδιά του επινείου της Αθήνας. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρουσιάζει εγκατάλειψη με μηδαμινή αξιοποίηση των δεκάδων χιλιάδων τετραγωνικών του μέτρων.

– Πύργος «Απόλλων»: Βρίσκεται στην οδό Λουίζης Ριανκούρ στους Αμπελόκηπους, έχει ύψος 80 μέτρα κι είναι το ψηλότερο κτίριο κατοικιών της πόλης.

– Atrina Center: Το εμπορικό κέντρο Atrina επί της Κηφισίας στο Μαρούσι, υψώνεται στα 80 μέτρα, χωρισμένο σε 25 ορόφους. Το συγκεκριμένο κτίριο αποτελεί άλλη μία έμπνευση του αρχιτέκτονα Ιωάννη Βικέλα. Ο Έλληνας αρχιτέκτονας ολοκλήρωσε το Atrina το 1976. Το πρώτο υψηλών αισθητικών προδιαγραφών συγκρότημα από υαλοπετάσματα, τα οποία έδωσαν τη γυάλινη φιμέ εικόνα του «ουρανοξύστη» των περιχώρων.

– Ξενοδοχείο President. Ο κυβισμός κάνει σθεναρά την εμφάνισή του στην λεωφόρο Κηφισίας, η οποία, μαζί με την Βασιλίσσης Σοφίας και την Μεσογείων, καθιστούν τους Αμπελόκηπους σημεία όπου μπορεί να θαυμάσει κάποιος απεριόριστη θέα της Αθήνας. Το ξενοδοχείο President, έχει ύψος 68 μέτρα και 22 ορόφους.

– Ξενοδοχείο Hilton (Β. Σοφίας 46, 65 μέτρα, 14 όροφοι). Μέχρι την ολοκλήρωση του Πύργου των Αθηνών το 1971 ήταν το ψηλότερο κτήριο της Αθήνας και η πρώτη απόπειρα για την κατασκευή τέτοιου οικοδομήματος στη μεταπολεμική περίοδο. Ωστόσο η κατασκευή του, είχε διχάσει. Ο ιδρυτής της ξενοδοχειακής αλυσίδας, Κόνραντ Χίλτον, μπορεί στην τελετή των εγκαινίων να τόνισε πως είναι το ωραιότερο απόκτημά του, αλλά δεν είχε την ίδια γνώμη η αρχιτεκτονική κοινότητα. «Είναι πολύ ογκώδες εις μιαν θέσιν πολύ σημαντική», σημείωνε ο Βίνσεντ Σκάλι, καθηγητής της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Γέιλ, σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Architectural Forum», τον Ιούλιο του 1963.

Συμπληρώνοντας την περιοχή των κτηρίων, στη λίστα είναι, μεταξύ άλλων, τα εξής:
– Υπουργείο Εσωτερικών (Λ. Κατεχάκη, 62 μέτρα, 18 όροφοι)
– Κτήριο ΟΤΕ (Λ. Κηφισίας, 62 μέτρα, 18 όροφοι)
– Συγκρότημα κατοικιών στο Ν. Ψυχικό (Λ. Κηφισίας, 58 μέτρα, 18 όροφοι)
-Athens Expo Center (Λ. Κηφισίας, 54 μέτρα, 18 όροφοι)

Η εικόνα της Αθήνας που αναπτύχθηκε σε συνθήκες ασύνδετες και ανεξέλεγκτες, χωρίς γοητευτική αφήγηση, χωρίς ουσιαστικούς θύλακες “πράσινου”, χωρίς δομημένη ταυτότητα και χαρακτήρα, μπορεί να αλλάξει με την κατασκευή νέων πρωτότυπων ψηλών κτιρίων. Αποδίδοντας έτσι, επιπλέον κύρος, διάρκεια και ευελιξία σε μια πόλη που «συρρικνώνεται» πραγματολογικά και σημειολογικά, ακολουθώντας τη δημογραφική γήρανση της χώρας μας.

Lakhta Centre, Ρωσία

Οι ουρανοξύστες στην Ευρώπη

Η μόδα με τους ουρανοξύστες, που συνέπεσε με την εφεύρεση του ασανσέρ, ξεκίνησε στα μέσα του 20ού αιώνα από τις μεγαλουπόλεις των ΗΠΑ, αλλά την τελευταία εικοσαετία έχει μετακομίσει στις ανερχόμενες αγορές της Ανατολής, όπως η Σανγκάη και το Ντουμπάι. Το ψηλότερο κτίριο στο κόσμο κατοχυρώνεται, μέχρι νεωτέρας, στα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα και είναι το Μπουρτζ Χαλίφα, με 828 μέτρα.

Από τη δεκαετία του 1980, στον ευρωπαϊκό χώρο αναπτύσσονται εφαρμογές, οι οποίες αντιτάσσουν στο αμερικανικό μοντέλο της καθ΄ ύψος οικοδόμησης εκείνο της αστικής πυκνότητας και της μίξης των χρήσεων, που χαρακτήριζαν πάντα τις ευρωπαϊκές πόλεις. Όντως, στην Ευρώπη δεν πραγματοποιήθηκε μαζική ανοικοδόμηση ουρανοξυστών κατά το αμερικανικό μοντέλο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρξαν εξαιρέσεις, όπως για παράδειγμα είναι η Φρανκφούρτη.

Το υψηλότερο κτήριο της Ευρώπης, ύψους 462 μέτρων είναι το Lakhta Centre και βρίσκεται στην Αγία Πετρούπολη. H κατασκευή του ουρανοξύστη -που είναι το 13ο υψηλότερο κτίριο στον πλανήτη- ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2018, με τις εργασίες ωστόσο να συνεχίζονται στο εσωτερικό των 87 ορόφων του. Το κτήριο, το οποίο διαθέτει 34 ανελκυστήρες, ανήκει στον ρωσικό κολοσσό πετρελαίου και φυσικού αερίου Gazprom.

Ο Ομοσπονδιακός Πύργος, ο ουρανοξύστης που κατασκευάστηκε στο Διεθνές Επιχειρησιακό Κέντρο της Μόσχας, έφθασε τα 373,7 μέτρα με 97 ορόφους. Στη ρωσική πρωτεύουσα, τα τελευταία χρόνια, έχουν υψωθεί άλλοι δυο πύργοι. Ο ένας έχει ύψος 242,4 μέτρα και 67 ορόφους στους οποίους έχουν εγκατασταθεί εταιρείες, τράπεζες, γραφεία ξένων εταιρειών και εστιατόρια, Ο άλλος έχει ύψος 351,8 μέτρα και 71 ορόφους, όλους οικογενειακά διαμερίσματα και τρία εστιατόρια.
Η κατασκευή ουρανοξυστών και πολυώροφων κτηρίων στη Μόσχα υποστηρίζεται και προωθείται από τις δημοτικές αρχές και από τα σωματεία αρχιτεκτόνων και πολεοδόμων. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι η επέκταση της πόλης προς τα ύψη περιορίζει την οριζόντια επέκταση της η οποία σημαίνει επέκταση του οδικού συστήματος και των υπηρεσιών (ενέργεια, νερό κ.λπ.), περιορίζει τις δαπάνες και διασώζει τα δάση και την πανίδα της περιοχής.

Το 2012, το Λονδίνο, με τον 87οροφο «Shard», εκτοξεύτηκε στα 306 μέτρα, περιορίζοντας στη δεύτερη θέση τον πύργο της Commerzbank στη Φρανκφούρτη, που με 259 μέτρα ύψος κατείχε την πρωτιά από το 1997. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μόνον έξι διαθέτουν ουρανοξύστες πάνω από 200 μέτρα. Εκτός από τη Βρετανία και τη Γερμανία, έχουν ψηλώσει η Μαδρίτη (2008), το Μιλάνο (2012), η Βιέννη (2013) και η Βαρσοβία, η οποία όμως έχει ένα κτίριο 231 μέτρων που χρονολογείται από το 1955.

[Total: 0    Average: 0/5]